MYRRHA?
Myrrha is een nieuwe type onderzoeksreactor van 57 MW, een snelle neutronenreactor. Het SCK wil Myrrha graag realiseren om haar oude BR2-reactor te vervangen. Myrrha dient ondermeer voor het onderzoek naar de kerncentrales van de vierde generatie.
De ministerraad van 5 maart 2010 besliste voor de periode 2010-2014 een budget van 60 miljoen euro toe te kennen aan het SCK voor het Myrrha-project. Dat budget is toegekend voor de verwezenlijking van een gedetailleerd concept, het uitwerken van een O&O-programma, het verkrijgen van de nodige vergunningen en het opstellen van de technische specificaties.
De totale investeringkosten bedragen minstens 960 miljoen euro en de uitbatingkosten worden geschat op 46 miljoen euro per jaar en dat voor een periode van 30 jaar. België zou telkens een bijdrage van 40% moeten ophoesten. Voor de overige 60% gaat men op zoek naar bijdragen van derden. De afbraak-en saneringskosten zijn nog eens niet begroot.
Groen! heeft tal van bezwaren bij het Myrrha-project. Er zijn heel wat twijfels bij de technische haalbaarheid en het project zaait onduidelijkheid over de energietoekomst van ons land. Waarom investeert een land met een wet op de kernuitstap in een nieuwe onderzoeksreactor? Bovendien rijzen er ook vragen rond veiligheid. Het gaat om een nieuw type reactor en het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) beschikt over onvoldoende expertise om de vergunningsprocedure helemaal zelf te begeleiden.
Tegelijk baart vooral het financiële plaatje Groen! zorgen. Myrrha zit op schema om de federale begroting en dus de Belgische belastingsbetaler op te zadelen met een financiële kater.
VERNIETIGEND ADVIES INSPECTIE VAN FINANCIËN
De vragen rond het kostenplaatje van Myrrha zijn niet nieuw. Uit een antwoord van minister van Begroting Guy Vanhengel (Open VLD) leren we dat de Inspectie van Financiën ernstige opmerkingen formuleerden bij het dossier:
• “De inspectie van Financiën leest in de nota dat het MIRT-team concludeert dat er substantiële financiële risico’s verbonden zijn aan het project als gevolg van mogelijke overschrijdingen van de kosten en de duurtijd van het project en door het feit dat de installatie haar beoogde doeltreffendheid pas later zal bereiken.”
• “Ook is men niet zeker van de beschikbaarheid van de externe financieringsbronnen.”
• “Deze studiegroep beveelt dan ook aan dat ons land het risico ten bedrage van 40% van de totale kosten reduceert door de voorafgaande fase aan de bouw te brengen op vijf jaar om het SCK toe te laten een aantal voorbereidende maatregelen te ondernemen.”
• “Zal het wereldbeeld nog zo zijn in 2024?”
• “Wat is de toegevoegde waarde in economische termen voor ons land? Wie kan concreet iets vertellen over een project dat pas in 2024 in uitbating zal gaan? De opmaak van een realistisch businessplan zal dan ook geen sinecure zijn.”
• “Kan het consortium van investeerders en gebruikers nog uitgebreid worden teneinde het aandeel van ons land in de kosten terug te dringen? De nota zegt hierover niets.”
• “Het IF kan op basis daarvan enkel maar een negatief advies uitbrengen.”
De Inspectie van Financiën is verontwaardigd omdat in één beweging de dotatie van het IRE wordt verhoogd. “De IF stel vast dat er voor de periode 2010-2014 nu reeds 80 miljoen euro wordt gevraagd voor de bijkomende dotaties van SCK en IRE. De wafelijzerpolitiek wordt terug uit de kast gehaald”, klinkt het.
GROTE FINANCIËLE RISICO’S
De OESO liet het Myrrha-project doorlichten door MIRT, het Myrrha International Review Team. In het MIRT-rapport van eind 2009 suggereerde de OESO drie mogelijke scenario’s. Eén waarbij meteen van start zou worden gegaan, maar daar had de OESO ernstige bedenkingen bij, omwille van de hoge risico’s op vlak van financiering en veiligheid. Uiteindelijk suggereerde de OESO dat de kosten, baten en veiligheidsrisico’s nog eens zorgvuldig zouden moeten worden bestudeerd. Ook het financiële plaatje baart de OESO dus zorgen:
In summary, MYRRHA is an exciting project with the possibility of many applications but also with
substantial risks:
• in cost, that cost and time to completion will exceed the estimates;
• in performance, that the facility will take longer than planned to achieve the intended
performance;
• in financing, that external investment funds will not be available and/or revenue streams
from users will prove smaller than planned.
Sinds de eerste plannen voor Myrrha eind jaren 90 is het prijskaartje al verdrievoudigd. Volgens het SCK bedraagt de investeringskost ondertussen 960 miljoen euro. Merkwaardig genoeg spreekt de nota aan de ministerraad van februari 2010 over een investeringskost 1,152 miljard euro, bijna 200
miljoen euro meer. Ondertussen draait ook de geruchtenmolen over de uiteindelijke kosten van Myrrha al op volle toeren. Insiders citeren bedragen tot 2 miljard. Het vermogen van de reactor zou mogelijks opgetrokken worden tot 100 MW, wat de kostprijs ook gevoelig zou verhogen.
Ook andere nucleaire projecten zoals de nieuwe reactoren van Flamandville en Olkiluoto kampen met stijgende kosten. De kostprijs van de reactor van Flamandville, een kerncentrale van de derde generatie, is ondertussen verdubbeld tot 6 miljard. Oorspronkelijk werd de kostprijs van Olkiluoto op 3 miljard euro begroot. Nu lopen rekeningen al zeker op tot 5,5 miljard euro.
NOG GEEN DUIDELIJKHEID OVER BIJDRAGEN DERDEN
Tijdens de zomer en het najaar van 2010 werd al enkele samenwerkingsovereenkomsten afgesloten, bijvoorbeeld met partners uit Kazachstan, China en Zuid-Korea. Meestal was ontslagnemend premier
Yves Leterme (CD&V) aanwezig bij de ondertekening. De samenwerkingsovereenkomsten zouden zich beperken tot het uitwisselen van kennis en medewerkers. Over concrete financiële bijdrage van
derden hebben we voorlopig nog niets gehoord.
Uit diverse parlementaire vragen blijkt dat nog geen duidelijkheid is over de bijdragen van andere landen. Energieminister Paul Magnette (PS) verwoordt het als volgt bij een antwoord op een parlementaire vraag (Kamer, 7 juni 2011):
Sedert de beslissing van de Belgische regering in maart 2010 wordt het zoeken naar partnerschappen anders. Vanaf dan wordt immers overgegaan tot het bekomen van verbintenissen van andere staten die bijdragen tot een investering in ons land. Derhalve werden besprekingen begonnen met een zeker aantal landen zoals Zuid-Korea, Zweden, Kazachstan, Frankrijk, China, Italië en Roemenië. De resultaten van deze onderhandelingen worden verwacht voor het einde van de eerste fase van het project, dus tegen eind 2014.
Het is dus wachten tot 2014 om duidelijkheid te hebben over andere bijdragen. Voor 2014 zal Myrrha dus volledig met Belgische middelen worden betaald. In de nota aan de ministerraad van februari 2010 was de timing nog anders. “Vanaf 2012 zouden andere leden van het
eigenaarconsortium (buiten België) aan het project beginnen bij te dragen”, luidt het op pagina 6 van die nota.
Ondertussen roept de Energieminister de vertrouwelijkheid in om het parlement niet verder te informeren:
Het SCK-CEN en de ploeg van het MYRRHA-project werken continu aan de verwezenlijking van het objectief van voldoende partners en het geachte lid kan wel begrijpen dat alle onderhandelingen over de financiering van grote projecten met een zekere vertrouwelijkheid moeten worden gevoerd.
Zelfs de samenwerkingsovereenkomsten zijn vertrouwelijk: parlementsleden kunnen de overeenkomsten niet inkijken. Hoewel dat zou moeten, worden de overeenkomsten ook niet voorgelegd aan de Commissie van advies voor de niet-verspreiding van kernwapens (CANVEK).
NA FUKUSHIMA NOG INVESTEERDERS?
Al meteen na Fukushima vroeg Groen! aan de Energieminister om een nieuwe kosten-batenanalyse te maken van Myrrha. Eigenlijk sprak de Inspecteur van Financiën profetische woorden toen hij zich in februari 2010 afvroeg of het wereldbeeld nog hetzelfde zou zijn in 2024. Het wereldbeeld is
ondertussen al veranderd, namelijk door de nucleaire catastrofe in Fukushima.
Landen zoals Duitsland, Zwitserland en Italië verlaten ondertussen het nucleaire spoor. Nucleaire projecten in de Aziatische groeilanden worden minstens tijdelijk stopgezet. Het Duitse bedrijf Siemens trekt zich helemaal terug uit de nucleaire industrie en zal geen kerncentrales meer bouwen. Siemens is geen kleine speler: het bouwde alle 17 kerncentrales in Duitsland. Als de Myrrhainvesteringen niet meteen stopgezet worden, is een nieuwe kosten-batenanalyse “post-Fukushima” het absolute minimum als huiswerk voor de toekomstige minister van Energie.
De veranderende beleidskeuzes in bepaalde landen vergroten alleen maar de twijfel rond de bereidheid van derde landen. Het is weinig waarschijnlijk dat landen die een uitstap ambiëren zullen investeren in een Belgisch project voor een nieuwe reactor. Van Italië en Duitsland moeten we dus
wellicht geen euro’s meer verwachten. Nochtans hoopte het SCK op een bijdrage van die landen.
Het SCK mikt op een substantiële bijdrage van de Europese Investeringsbank (circa 20% van de investeringskosten). Ook op Europees niveau zal Fukushima echter indruk gemaakt hebben. Energiecommissaris Gunther Oettinger heeft zijn visie duidelijk bijgestuurd. Als de EIB Myrrha zou willen steunen, zullen landen als Duitsland en Oostenrijk zich daar wellicht tegen verzetten. Sinds de ramp van Tsjernobyl in 1987 heeft de EIB bovendien niet meer geïnvesteerd in een nieuwe nucleaire reactor. Zal de EIB dat plots wel doen na nog een nieuwe nucleaire ramp?
WAT ZEGT GROEN!?
Groen! is en blijft tegenstander van het Myrrha-project. In de huidige budgettaire context is nucleaire innovatie geen prioriteit. Myrrha is bovendien vooral een politiek project, waarbij de reële toegevoegde economische waarde slechts secundair is. In een wereld die steeds meer kiest voor groene technologie wil het SCK zich niet neerleggen bij haar afkalvende relevantie.
Net daarom is Myrrha voor het centrum en haar bondgenoten in de politiek zo belangrijk. Groen! is en blijft voorstander van het onmiddellijk stopzetten van de steun voor Myrrha en het investeren van de middelen in groene energie en duurzame tewerkstelling. Gaat de volgende federale regering niet in op die suggestie, dan stelt Groen! het volgende voor:
• Een nieuwe onafhankelijke kosten-batenanalyse “post-Fukushima”. Een nieuwe analyse moet uitsluitsel brengen over de investeringsbereidheid van derden. Groen! zal een dergelijke analyse vragen via een resolutie in de Kamer.
• Het structureel monitoren van het Myrrha-project en de daaraan gekoppelde kosten door het Rekenhof. Groen! zal een dergelijke monitoring vragen via een resolutie in de Kamer. Het Rekenhof moet de Kamer zesmaandelijks informeren. Mogelijk is de structurele
voortgangsrapportage het begin van een politiek en maatschappelijk debat over Myrrha.
Groen! hoopt op breed politiek draagvlak voor beide voorstellen. Elke partij, ongeacht het partijstandpunt rond kernenergie, moet bereid zijn klaarheid te scheppen over de financiële risico’s van een dergelijk project, zeker in de huidige budgettaire context.
