Dirk Peeters

In de aanloop naar het debat over MYRRHA op zaterdag 1 oktober in Mol, brengen we de komende dagen een overzicht van de standpunten van de verschillende sprekers. Kernfysicus Prof. Gilbert Eggermont (VUB) schreef mee aan het boek ‘Kernenergie (on)besproken’ (Acco, 2007), waarvan één van de opmerkelijke conclusies was dat er in België over kernenergie eigenlijk nooit een écht gestructureerd maatschappelijk debat is gevoerd. Prof. Gilbert Eggermont (VUB)  leverde begin dit jaar in het kader van het SEPIA-project, de studie ‘Nuclear Energy Governance’ af.

In een interview op de Antwerpse Radio Centraal op 30 april 2011 vroeg hij zich af of een klein land als België zich een project als MYRRHA wel kan permitteren: “we hebben niet meer de nucleaire industrie die we destijds hadden. [...] We zijn paradoxaal één van de meest ambitieuze nucleaire landen ter wereld wat betreft nucleaire research en ontwikkeling en tegelijkertijd hebben we een uitstapwet goedgekeurd en zijn we gestopt met productie van MOX en reprocessing.[...] Vandaar dus nogmaals mijn stelling dat het nucleair risico te complex is om aan de politiek in huidige crisis over te laten.”

Radio Centraal: Wat is MYRRHA precies?
Gilbert Eggermont: “Dat is wetenschappelijk een heel boeiend avontuur maar of een klein land zich dat kan permitteren is de vraag. MYRRHA is een met een accelerator gedreven systeem dat uiteindelijk een snelle neutronenbron creëert. Het is een snelle- neutronen reactor, maar het is een variant van de Franse ontwikkelingen voor het geval dat de Franse met natrium gekoelde 4 de generatie reactoren niet werkbaar blijken.
Eén van de inherente zwaktes van de huidige (en derde generatie, nvdr) reactoren is dat maar 1% van het uranium gebruikt wordt. Dat zijn inefficiënte reactoren en om dat te verbeteren moeten die vergezeld worden door een nieuw soort reactoren die de splijtstof meer gaan gebruiken. Wel is het zo dat het tientallen tot 100 jaar duurt vooraleer die hogere efficiëntie bereikt wordt. Het is ook de bedoeling om met de vierde generatie reactoren de afvalstromen te verkleinen.
Maar men heeft de indruk gewekt dat het afvalprobleem op lange termijn met de vierde generatie opgelost zal zijn, en dat klopt niet. Men zal het afvalprobleem wel verkleinen en het aantal ondergrondse galerijen nodig voor de berging kunnen verminderen; maar diep geologische berging zal verder nodig blijven. En dat is, naast het ongevalsrisico van reactoren, de andere grote uitdaging van de nucleaire sector.
MYRRHA zal zeer veel kosten en we hebben niet meer de nucleaire industrie die we destijds hadden. We hebben nauwelijks nog nucleaire industrie, tenzij misschien die van de acceleratoren van IBA in Wallonië. Dit project is dus aan een ernstige evaluatie toe. En ook hier moeten we op internationaal vlak gaan bepalen waar we de veiligheidslat leggen vooraleer we in dit avontuur stappen. Dit project moet grondig geëvalueerd worden: sociaal –economisch, technisch en qua veiligheid vooraleer we die zeer dure stap nemen. Het gaat over 1 miljard €, maar het zou ook veel meer kunnen zijn zoals ook gebleken is uit een kritische studie door het OESO.
We zijn paradoxaal één van de meest ambitieuze nucleaire landen ter wereld wat betreft nucleaire research en ontwikkeling en tegelijkertijd hebben we een uitstapwet goedgekeurd en zijn we gestopt met productie van MOX en reprocessing. Buitenlandse waarnemers op conferenties begrijpen die Belgische situatie niet die representatief is voor de huidige politieke verwarring. Vandaar dus nogmaals mijn stelling dat het nucleair risico te complex is om aan de politiek in huidige crisis over te laten.”
RC: U zegt: ‘De nucleaire sector minstens even technologisch complex en kwetsbaar is als de banksector. Bovendien zijn ondoorzichtigheid en luchtbellen karakteristiek voor beiden.’ Er is dus een gelijkaardige situatie, waar men met experts zit op wie men moet vertrouwen, maar die tezelfdertijd verdedigers zijn van de belangen van de sector.
GE: “ De discussie over ethiek en bedrijven geldt voor zowel de financiële sector als de nucleaire sector. Tepco, bijvoorbeeld, (de uitbater van ‘Fukushima Daiichi’, nvdr) is, nadat 8 jaar al gebleken is dat data vervalst werd, verplicht geworden om een ethische code op te bouwen. Dus ik denk dat we de overheid in de mogelijkheid moeten stellen om een capaciteit aan onafhankelijke expertise op te bouwen om de veiligheidslat juist te leggen. En dat is niet meer mogelijk op het niveau van een klein landje zoals België, dat dan nog in een politiek-existentiële crisis zit. De complexiteit van het nucleair risico is te groot om het aan de politiek over te laten die vandaag zo beïnvloedbaar is en zo oppervlakkig te werk gaat. Dat kan alleen door een sterk Europa georganiseerd worden, maar daar staan we momenteel ver vanaf.”
RC: Maar stelt op Europees niveau hetzelfde probleem zich niet? Zijn zelfs daar de experts niet de rabiate voorstanders?
GE: “Op dat niveau is het nog te organiseren. We hebben destijds ook het FANC gereorganiseerd na een crisis. Dat bestaat nu niet meer uit 10 mensen maar uit 150- 200 mensen. Er is veel veranderd de afgelopen 10-20 jaar. En dat hebben we ook gezien aan de reactie van FANC (op de crisis in Japan), die veel beter was dan voordien. Maar ook het FANC is moeilijk in staat om de nieuwe, complexe uitdagingen, zoals de MYRRHA reactor die het SCK voorbereidt, aan te gaan. Voor MYRRHA hebben we, in tegenstelling tot het verleden, geen Amerikaanse veiligheidsreferenties ter beschikking. Die zullen we zelf moeten maken en daarvoor is dit land te klein voor. Dat kunnen we niet. We zullen dat moeten organiseren op Europees of internationaal vlak.”