Het Laatste Nieuws

Het Nieuwsblad

Gazet van Antwerpen

De Standaard

Ook RTV bracht een uitgebreide reportage:

Kernafvalplannen Niras: weinig transparant, niet toekomstgericht

Donderdagmiddag voerde Groen! actie in Turnhout tegen de kernafvalplannen van Niras. Samen met federaal Kamerlid Kristof Calvo en verschillende leden van Kempense groepen klaagden we de weinig transparante wijze aan waarop dit openbaar onderzoek gevoerd werd.
Het Niras heeft plannen om het hoogradioactief afval van onze kerncentrales te dumpen in de Boomse kleilaag die 200 tot 300 meter onder een twintigtal Kempense gemeenten doorloopt. Het openbaar onderzoek over die plannen verliep weinig transparant. Een aantal gemeenten ontving enkel een mail waarin het onderzoek werd aangekondigd, andere gemeenten ontvingen helemaal geen bericht. Bovendien liep het onderzoek tijdens de volle vakantieperiode, zodat de plannen niet besproken konden worden in de verschillende adviesraden of gemeenteraden. Dergelijke sluipende besluitvorming is voor Groen! onaanvaardbaar.

Bovendien is berging in kleilagen enkele honderden meters onder de grond geen goed idee. Het nucleair afval zal dan immers niet meer bereikbaar, laat staan beheersbaar zijn. Mocht er in de toekomst een betere oplossing voor het verwerken van nucleair afval ontdekt worden, dan zal die niet meer op het in kleilagen weggestopt afval toegepast kunnen worden. Dumping in kleilagen is onomkeerbaar en zadelt toekomstige generaties op met ons afval.

Nu zones vrijmaken om er diep onder de grond kernafval te dumpen, hypothekeert ook de mogelijkheid om die ondergrond voor andere, duurzame doeleinden te gebruiken. Nog dieper dan de Boomse kleilaag vind je in de Kempen immers water dat tot 90° warm is. In Turnhout werd daar bijvoorbeeld het vroegere Kursaal-zwembad mee verwarmd. Het Vito heeft uitgewerkte plannen om die ondergrondse warmwaterbronnen aan te wenden voor elektriciteitsproductie. Die plannen worden gedwarsboomd als we nu de Kempense bodem vol met nucleair afval gaan steken.

RTV maakte een reportage over onze actie, die kan je hieronder bekijken:

Dirk Peeters, Kris Peeters en Bruno De Lille

Tijdens het Europees Zomerweekend namen Kris Peeters en Bruno De Lille in een mobiliteitsdebat onze kijk op de auto onder de loep. Waarom worden auto’s gemaakt om verkeerd gebruikt te worden? Hoe komt het dat auto’s ervoor zorgen dat alles steeds verder uit mekaar komt te liggen?

Waarom worden nieuwe wagens steeds sneller en zwaarder? Waarom is het normaal dat chauffeurs met hun bijna 2 meter brede wagen (en een lege zitplaats naast zich) fietsers het recht ontzeggen om naast elkaar te rijden? Hoe komt het dat een machine met een energierendement van slechts 1 procent zich toch weet te verkopen als milieuvriendelijk?

Kris Peeters, socioloog en mobiliteitsexpert bij het mobiliteitsbureau ‘Baanbrekers’ schreef er het boek  ‘De file voorbije – Afscheid van het automobilisme’ (Uitgeverij Vrijdag) over en legt een aantal gedachtenexperimenten aan ons voor.

Nadien ging hij in gesprek met Brussels staatssecretaris voor mobiliteit Bruno De Lille.

Je kan de filmpjes van het debat hieronder bekijken.

1. Kris Peeters over zijn boek ‘De File Voorbij’

2. Bruno De Lille over de Brusselse praktijk en vragen uit het publiek

nucleair afval (foto: StefrogZ)

De Nationale Instelling voor Radioactief Afval (NIRAS) wil haar plannen om het bestaande kernafval (en dat is een hele berg, onze kerncentrales produceren al 35 jaar hoogradioactief afval) in containers in de Kempense kleilagen, 220 meter onder de grond, te dumpen, dit jaar nog doordrukken. Kernafval onder de grond steken is geen langetermijnoplossing voor afval dat nog honderdduizenden jaren gevaarlijk blijft. Nog tot zes september loopt een openbaar onderzoek. Laat weten dat je niet akkoord bent met deze non-oplossing en dien een bezwaar in. Greenpeace maakt het je makkelijk en zette vijf goeie argumenten op een rij.

Kies uit onderstaande vijf argumenten één bezwaar, kopieer het naar je klembord en plak het vervolgens hier op de site van het NIRAS om je bezwaar in te zenden.

De nationale instelling voor radioactief afval wil dit afval nu definitief en onomkeerbaar dumpen in kleilagen op 220 meter diepte. NIRAS wil ook dat onze regering nog in 2010 hierover een principebeslissing neemt. Daarom hebben ze een “afvalplan” opgesteld dat nu voorligt bij een publieke consultatie die nog loopt tot 6 september.

1. Definitief en onherroepelijk

NIRAS stelt voor het hoogradioactief afval in de Kempense kleilagen te stoppen dumpen. Daar zou het definitief en onomkeerbaar worden gestockeerd in stalen containers, waardoor er geen inspectie, controle en recuperatie mogelijk is als er iets misloopt. Wie kan dat risico nemen? Dit soort kernafval blijft honderdduizenden jaren gevaarlijk en radioactief. Het vereist een permanente opvolging en mag niet onomkeerbaar geborgen worden. Als er op een dag een oplossing komt om radioactiviteit definitief te neutraliseren, kan het begraven afval niet meer behandeld worden. Het probleem bestaat en zal blijven bestaan.

2. Onethisch voor de toekomstige generaties

Het gedumpte afval kan later – wanneer er eventueel betere opties bestaan – niet meer gerecupereerd worden. Dit is onethisch, omdat het op onomkeerbare wijze aan de volgende generaties de beperkingen van onze huidige kennis en inzichten opdringt.
Door nu een principebeslissing te nemen wordt de foute indruk gewekt dat het probleem van het radioactieve afval opgelost is en dat de toekomstige generaties er zich geen zorgen meer over hoeven te maken. Maar geen enkel technisch concept kan zekerheid bieden over een tijdspanne die verder reikt dan de menselijke ontstaansgeschiedenis.

3. Onzeker en gevaarlijk

Bij opwarming verliest klei zijn gunstige eigenschappen, maar het afval blijft nog gedurende honderden jaren hitte afgeven. Door de hoge zuurtegraad kunnen er chemische reacties ontstaan met de klei, die verstoringen kunnen veroorzaken. Zo is er nog heel wat onzekerheid over de uraniumoplosbaarheid van gebruikte kernbrandstof bij een hoge zuurtegraad. Ook het effect van de waterstofproductie dient verder te worden uitgeklaard. Het voorgestelde afvalconcept vereist de aanleg van databases om verwachtingspatronen in het gedrag van allerlei materialen te kunnen simuleren. Maar hoe betrouwbaar zijn simulaties die een tijdspanne van honderdduizenden jaren moeten overspannen?

4. Dit is een “fake” raadpleging

Er worden helemaal geen alternatieven voorgesteld, zoals de verlengde bovengrondse opslag. Het opdringen van de diep-ondergrondse optie impliceert dat er geen permanente inspectie meer mogelijk zal zijn zodat de afvalcontainers nooit meer gecontroleerd kunnen worden.

5. En de oorzaak van het probleem?

De oorzaak van het gigantische kernafvalprobleem, met name de kernenergie, wordt niet aangepakt. Nochtans zijn het de kerncentrales die het overgrote deel van dit hoogradioactieve en eeuwig stralende kernafval produceren. Welke van de momenteel wereldwijd onderzochte pistes uiteindelijk ook gekozen wordt, het zal steeds een keuze voor de “minst slechte” optie zijn, want geen enkele van die opties biedt sluitende garanties. In die omstandigheid is het onaanvaardbaar om nog langer met kernenergie verder te gaan. Hernieuwbare energie produceert geen radioactief afval en verplicht ons niet tot enorme risico’s op langere termijn. Een principebeslissing over een beheersoptie voor radioactief afval moet dan ook gekoppeld woden aan de sluiting van de kerncentrales.

Goed voor het milieu!

Neen, het gaat om diesel- en benzinewagentjes waarvoor je, als je kiest voor een model dat minder CO2 uitstoot, kan rekenen op een door de overheid gesubsidieerde korting. Maar het is niet omdat een wagen iets minder CO2 uitstoot dat hij plots milieuvriendelijk wordt.

Stel dat een sigarettenfabrikant een sigaret met verlaagd teer- en nicotine gehalte aan de man brengt met de slogan ‘beter voor de gezondheid!’ Niemand zou dat pikken. Onderzoek zou uitwijzen dat ook die sigaret nog altijd schadelijk is voor de gezondheid en dat rokers bovendien méér van die sigaretten zouden roken, zodat het uiteindelijke effect even nefast zou zijn.

Nochtans is het precies in die termen dat media en uiteraard de bedrijven zelf graag berichten over de zogenaamde groene wagens. De bedrijfsdieseltjes die vandaag de showroom uitrijden en iets minder vervuilend zijn dan de modellen van vorig jaar, worden zonder schroom omschreven als ‘groene en dus milieuvriendelijke wagens’.

Een auto die een paar gram CO2 minder uitstoot, is echter alleen maar iets minder schadelijk voor het milieu en dus niet ‘milieuvriendelijk’. De op papier lagere uitstoot van de huidige benzine- en diesel wagens wordt in de praktijk bovendien zelden gehaald. Ondermeer omdat autobestuurders, gesteund door diverse fiscale voordelen, extra milieubelastende opties zoals airco aanschaffen. Hierdoor wordt het potentiële effect van de lagere uitstoot teniet gedaan. De auto’s waar je anno 2010 een C02-korting voor krijgt, zijn dus helemaal niet groen, laat staan milieuvriendelijk.

Van Michael Braungart en William McDonough, de bedenkers van het cradle-to-cradle principe, is de uitspraak ‘less bad is still no good.’ Ze bedoelen dat bedrijven die minder vervuilen nog altijd vervuilen en dat ‘minder slecht doen’ dus geen structurele oplossing is voor de huidige klimaatproblemen. Bedrijven die werken volgens het cradle-to-cradle principe zorgen dat elk onderdeel van hun product, tot de verpakking toe, duurzaam hergebruikt kan worden en dat de productie klimaatneutraal verloopt. Dat betekent een andere manier van denken over productie.

Over onze automobiliteit zullen we ook op een totaal andere manier moeten gaan nadenken. Op het vlak van klimaatneutrale wagens is er nog veel werk aan de winkel: Vlaanderen bengelt aan de staart van het Europese peloton op het vlak van investeringen in infrastructuur voor elektrische wagens. De uitdaging is om even mobiel te blijven maar het aandeel van verplaatsingen met de (eigen) wagen drastisch naarbeneden te brengen.

Codex Ruimtelijke Ordening

Het Vlaams Parlement keurt vandaag een ‘reparatiedecreet’ goed voor de Codex ruimtelijke ordening. De Vlaamse codex Ruimte Ordening is pas sedert 1 september 2009 van kracht en alweer aan herziening en reparatie toe.

Er worden een reeks aanpassingen doorgevoerd die zeker een verbetering zijn : zo wordt het mogelijk om vlotter een fotovoltaïsche cel op je dak te plaatsen. Maar dit weegt niet op tegen andere versoepelingen die de poort wagenwijd openzetten naar nieuwe ruimtelijke afbraak : zo wordt het aansnijden van woonuitbreidingsgebieden weer stukken makkelijker. Terwijl er meer dan ruimte genoeg is voor nieuwe woningen zonder dat nieuwe groene gebieden moeten verkaveld worden.

“Maar wat ons vooral stoort is dat dit reparatiedecreet in feite een amnestiedecreet geworden is, die de Vlaamse Regering in staat stelt uitspraken van de Raad van State te negeren, stelt Vlaams parlementlid Dirk Peeters, wanneer de Raad van State wegens vormfout gewestplan-wijzigingen heeft vernietigd kan de Vlaamse regering ze nu toch nog goedkeuren, hetzelfde voor weigeringen die de Raad van State uitsprak over BPA’s die in uitvoering van onwettige gewestplanvoorschriften werden opgemaakt.
Daarbij wordt ten onrechte verwezen naar de procedure van de ‘bestuurlijke lus’ in Nederland (één van de besluiten van de commissie versnelling infrastructuurwerken). Met behoorlijk of efficiënt bestuur hebben deze ingrepen niets te maken, wel met belangenbehartiging à la tête du client.
Zo kan de ring rond Asse er nu toch komen ondanks veel protest van omwonenden.

Vlaams volksvertegenwoordiger Dirk Peeters: “We stelden voor om ook landschappelijk waardevolle landbouwgebieden als kwetsbaar gebied aan te duiden maar daar had de meerderheid geen oren naar. Dit nieuw decreet laat de Vlaamse regering toe om uitspraken van de Raad van State te negeren en vernietigde besluiten alsnog uit te voeren. De raad van State wees er in zijn advies op dat deze regeling “op gespannen voet” staat met het Verdrag van Aarhus (openbaarheid van milieu-informatie) en de Europese Plan-MER-richtlijn rond milieu-effect-rapportering.”

In plaats van te kiezen voor meer inspraak vroeg in de besluitvorming, kiest de Vlaamse regering opnieuw voor het negeren van inspraak en het stellen van voldongen feiten.

(foto: Niosh)

Vlaanderen werkt momenteel aan een nieuw mestactieplan: vanaf 2011 moet we onze nieuwe voorstellen klaar hebben voor Europa. Het is dus heel belangrijk dat we met een goede terreinkennis verbetering voorstellen. Het is bekend dat lozingen van mestverwerking kwalitatief sterk kunnen schommelen. Daarom vraagt Groen! dat dringend maatregelen genomen worden om de monitoring van het oppervlaktewater in de buurt van mestverwerkinginstallaties op punt te stellen. Daarnaast pleiten we ervoor om grote mestverwerkende bedrijven in de toekomst meer onder te brengen op bedrijventerreinen.

Begin dit jaar publiceerde de Europese commissie een rapport over de toepassing van de nitraatrichtlijn. Vlaanderen komt daarin naar voor als één van de regio’s met de hoogste nitraatvervuiling van oppervlakte- en grondwater. Voor een groot deel komt die zware nutriëntendruk vanuit de veeteelt.

Sinds de zomer van 1999 wordt het oppervlaktewater in landbouwgebied door de VMM met specifieke MAP-meetpunten gecontroleerd. In de periode 2000-2003 verbeterde de kwaliteit van het oppervlaktewater jaarlijks. Werd in 2000 in 59% van de MAP-meetpunten de norm voor nitraatconcentratie (maximum 50mg/liter) overschreden, dan was dat in 2003 gedaald tot 32%.

Sinds 2003 gaat het terug de verkeerde kant op. In 2007 steeg het aantal MAP-meetpunten waar de norm overschreden werd terug tot 42%.

Percentage van de MAP-meetplaatsen waar de nitraatconcentratie minstens één maal de 50 mg/liter-drempel overschreed in de periode (bron: VMM)

Vlaanderen heeft zich de voorbije jaren weinig ambitieus getoond om dit probleem ten gronde aan te pakken. In 2006 werd Vlaanderen weliswaar volledig als kwetsbaar watergebied aangeduid, maar een jaar later kreeg Vlaanderen van Europa zijn derogatie en werd het makkelijk om uitzonderingen toe te staan.
Mestoverschotten kunnen ook worden verwerkt in mestverwerkingsinstallaties. Op dit moment zijn 112 vergunde mestverwerkingsinstallaties operationeel. De meeste daarvan (100) liggen in landbouwgebied, 12 worden op een bedrijventerrein uitgebaat. Dat laatste verdient de voorkeur: mestverwerking is immers een industriële activiteit.

Dergelijke activiteiten hebben vaak, bijvoorbeeld door lozingen, een impact op de kwaliteit van het grondwater. Bij de VMM werd door 54 mestverwerkende bedrijven een vergunning aangevraagd om afvalwater van mestverwerking te kunnen lozen, maar de minister weet niet of die bedrijven ook effectief al actief zijn. Het MAP-meetpuntennetwerk is er op dit moment bovendien niet op voorzien om de impact van de lozingen te meten. De minister zegt letterlijk: “Sommige bedrijven zijn wel vergund om te lozen maar doen dit nog niet omdat de zuiveringsinstallatie niet op punt staat. […] Vaak wordt geloosd – of zal geloosd worden – in kleine watersystemen (grachtenstelsels) waar geen routinematige monitoring van de waterkwaliteit plaatsvindt.”

Hieronder vind je het volledige antwoord van minister Schauvliege op mijn vragen over de lozingen van mestverwerkers:

JOKE SCHAUVLIEGE
VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Vraag nr. 369
van 28 mei 2010
van DIRK PEETERS

Mestverwerkingsinstallaties – Lozingen in oppervlaktewater

Mestverwerking is één – en een belangrijke – pijler om te komen tot een beperking van bedreigende mestoverschotten. Tegelijk vormt de eventuele effluentlozing van dergelijke installaties een probleem voor de kwaliteit van ons oppervlaktewater.

Van die effluentlozingen is geweten dat die nog steeds moeilijk beheersbaar zijn en dat er op die manier steeds vervuild en verrijkt (met nutriënten en fosfaten) water wordt geloosd in oppervlaktewateren. Opgelegde metingen en opvolging gebeuren vaak bij wijze van steekproef en steeds na de lozing.

In de commissie van 30 maart gaf de minister in antwoord op mijn vraag om uitleg een beperkt overzicht van de vergunde mestverwerkingen in Vlaanderen (12 op bedrijventerreinen, 97 in agrarisch gebied). Het bleef echter onduidelijk hoeveel installaties precies werden vergund en hoeveel van de vergunde installaties hun effluent lozen in oppervlaktewater.

1. Hoeveel mestverwerkinginstallaties zijn er vergund in Vlaanderen en in welke bestemmingsgebieden zijn die gelegen?

2. Hoeveel van deze vergunde mestverwerkingsintallaties lozen effluent in oppervlaktewater?

3. Kan de minister een overzicht geven van dergelijke effluentlozingen per provincie?

4. Kan de minister een lijst bezorgen, per provincie, van de oppervlaktewateren waarin geloosd wordt?

5. Zijn er van die ontvangende waterlopen meetresultaten bekend betreffende hun waterkwaliteit? Zo ja, kan de minister die bezorgen?

JOKE SCHAUVLIEGE
VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

ANTWOORD
op vraag nr. 369 van 28 mei 2010
van DIRK PEETERS

1. Uit de enquête van het Vlaams Coördinatiecentrum Mestverwerking blijkt dat in 2009 in Vlaanderen 112 vergunde mestverwerkingsinstallaties operationeel waren. Hieronder 97 vaste installaties in agrarisch gebied, 12 vaste installaties op een bedrijventerrein en 3 mobiele toepassingen op het landbouwbedrijf. Bij de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) zijn 89 bedrijven gekend bij wie mestverwerking vergund is onder de Vlarem rubriek 28.3 (inrichtingen waarbij dierlijke mest bewerkt of verwerkt wordt). Er dient opgemerkt te worden dat de VMM geen volledig zicht heeft op alle vergunningen. De VMM houdt immers enkel de data van die bedrijven bij die afvalwater lozen of emissies naar de lucht uitstoten. Bovendien is het zo dat het vergund zijn voor deze Vlarem-rubriek niet noodzakelijk betekent dat hier ook effectief mestverwerking plaatsvindt.

2. Onder de 89 bedrijven die bij VMM gekend zijn, zijn er 54 die vergund zijn voor de lozing van afvalwater afkomstig van de mestverwerking. Ook hierbij dient benadrukt te worden dat het vergund zijn voor de lozing niet altijd wil zeggen dat er ook (reeds) effectief geloosd wordt.

3-4. Een overzicht van de oppervlaktewateren waarin geloosd wordt, opgedeeld per provincie, is weergegeven in de tabel als bijlage.

5. Het meetnet van de VMM is niet gericht op het meten van de impact van de lozingen van mestverwerkers. Het gericht meten van deze impact vergt een onderzoek tot aanpassing van het meetnet. Mestverwerking is een relatief nieuwe bedrijvigheid. Sommige bedrijven zijn wel vergund om te lozen, maar doen dit nog niet omdat de zuiveringsinstallatie niet op punt staat. Andere bedrijven hebben ook een andere activiteit waardoor het moeilijk is om een onderscheid te maken tussen de eventuele verontreiniging afkomstig van de mestverwerking en deze afkomstig van andere bedrijfsactiviteiten. Vaak wordt geloosd of zal geloosd worden in kleine watersystemen (grachtenstelsels) waar geen routinematige monitoring van de waterkwaliteit plaatsvindt.

Plan voor de parallelweg (in het zwart) tussen Kasterlee en Geel (presentatie Stad Geel)

De aanleg van de Noord-Zuidverbinding tussen Kasterlee en Geel is niet alleen één van de meest besproken wegenisdossiers in de Vlaamse geschiedenis – na BAM weliswaar- maar is tegelijk een schoolvoorbeeld van hoe het niet moet.

Als een milieueffectenrapport negatief adviseerde over de weg werd het prompt vervangen door een ander. Ambtenaren die negatief adviseerden moesten hun adviezen herschrijven.
In weinig dossiers is zo duidelijk aantoonbaar dat de politiek hier tegen adviezen en plannen in zijn wil doordrukt.

Nu is er een akkoord bereikt over het natuurherstel in het geklasseerd landschap Gooreind. Er wordt voorzien in het aanplanten van bomen aan de oostzijde en aan het gedeeltelijk herstel van aanplantingen aan de westzijde, in het kleinschalige landbouwgebied. Dit herstel is alleen maar nodig omdat men er eerst schade aanricht.

Groen! wil natuurlijk ook een veilige Noord-Zuidverbinding in de Kempen maar dan één zonder al deze overbodige vernietigingen. De weg ligt er al en een ondertunneling van Ten Aard geeft het dorp meer kansen dan een nieuwe weg. Wegen hebben we nu éénmaal meer dan genoeg in Vlaanderen. Naast een bestaande weg een parallelweg aanleggen is geen goed plan.

Groen! zal alle wettelijke middelen uitputten om alsnog een aanvaardbaar tracé af te dwingen.
Groen! zal alle wettelijke middelen uitputten om de aanleg van de parallelweg aan te vechten.

Blijf op de hoogte via de nieuwsbrief

Wil je per mail op de hoogte blijven van mijn activiteiten in het Vlaams Parlement? Abonneer je dan op mijn wekelijkse nieuwsbrief. Je ontvangt dan elke vrijdag een mail met daarin het nieuws van die week.

Heb ik geen nieuws te melden? Dan wordt er geen nieuwsbrief uitgestuurd.

In de rechterkolom kan je in het blokje ‘Schrijf in op de nieuwsbrief’ je naam en mailadres ingeven. Je zal dan een mail krijgen om je inschrijving te bevestigen. Je kan je op elk moment terug uitschrijven.

Minister Schauvliege organiseert burgerinspraak als burger met vakantie is (foto: werktuigendagen)

Van de burgers wordt dus verwacht dat ze reageren in volle vakantie.

Volgens het decreet milieubeleid moest de Vlaamse regering dit plan 8 maanden voor het eind van het jaar voorleggen. Dat is niet gelukt. En op de commissie vergadering in het parlement bleek ook waarom : de meerderheidspartijen hebben te lang geruzied over het plan en schuiven nu mekaar de zwarte piet door.

Maar het gevolg is nu wel een openbaar onderzoek in volle vakantie. Of er provinciale infodagen zullen komen (zoals decretaal voorzien) is op dit moment nog niet duidelijk. De minister kreeg in de commissie van zowat alle fracties op haar dak en gaf ten slotte toe dat ze nog eens zou bekijken wat nog mogelijk is.

Groen! vraagt dat het openbaar onderzoek verlengd wordt zodat alle burgers en gemeentebesturen, maar ook de verschillende adviesraden de tijd krijgen om zich naar behoren uit te spreken. We vragen vandaag de spoedbehandeling voor een resolutie die een dergelijk uitstel bepleit.

Knack interviewde Dirk Peeters, Manu Claeys en anderen over de Lange Wapper

Knack brengt vandaag een uitgebreide reportage over de stand van zaken in het Lange Wapper-dossier. Zeer lezenswaardig. Enkele kleine correcties: in de tekst wordt Dirk Peeters als Kamerlid omschreven, dat moet natuurlijk Vlaams parlementslid zijn. Ook lijkt de tekst te suggereren dat Dirk Peeters en Jan Penris samen een motie hebben ingediend, dat is niet juist, wel hebben ze ieder afzonderlijk een motie over de kwestie ingediend.

Is Antwerpen echt verlost van de Lange Wapper? Of komt er straks toch een Lange Wapper-light? Met een dubbel zo brede Ring en een nieuw viaduct in Berchem? ‘Alles wordt in achterkamertjes bekokstoofd en de communicatie is nihil’, zegt Manu Claeys van StRaten-Generaal.

‘M oet de stad Antwerpen een gunstig advies geven voor een stedenbouwkundige vergunning van de Oosterweelverbinding op het huidige voorziene tracé tussen Zwijndrecht/Linkeroever en Merksem/Deurne?’ Die vraag kreeg Antwerpen op 18 oktober 2009 voorgeschoteld tijdens een volksraadpleging. Op het spel stond de sluiting van de Ring door middel van de Lange Wapper. Met 59 procent van de stemmen begroef Antwerpen de brug over de stad en dus ‘het huidige voorziene tracé’.

Toch houdt de Vlaamse regering vast aan dat BAM-tracé. Het dubbelbesluit van 30 maart 2010 houdt namelijk in dat de Ring in het noorden van de stad wordt gesloten met tunnels, tenminste als die technisch haalbaar zijn binnen dezelfde bouwtermijn en niet duurder uitvallen. Blijkt een van die voorwaarden niet haalbaar, dan wordt de Scheldestad onverbiddelijk opgezadeld met een Lange Wapper-light.

‘Je kunt de vraag van het referendum naar de letter of naar de geest interpreteren’, reageert Patrick Janssens (SP.A), burgemeester van Antwerpen. ‘Uiteindelijk moet je tot een overeenkomst komen. De regering heeft in haar beslissing zeker en vast rekening gehouden met de stem van Antwerpen, want de Lange Wapper komt er niet. De tunnels zullen de leefbaarheid in Deurne en Merksem opwaarderen. Temeer omdat ook het viaduct van Merksem zal verdwijnen.’

De actiegroepen nemen echter geen vrede met het huidige politieke compromis. ‘De volksraadpleging heeft aan-getoond dat er geen maatschappelijk draagvlak is voor het BAM-tracé’, zegt Manu Claeys, boegbeeld van StRaten-Generaal. In opdracht van Forum 2020, een verzameling vooraanstaande Antwerpse ondernemers en academici, dokterde StRaten-Generaal mee een alternatief uit. Zij kwamen op de proppen met het Meccanotracé dat het doorgaand verkeer uit de stad houdt door de Ring veel noordelijker, in de haven, te sluiten. De Vlaamse regering schermt echter met oude en recente studies die zouden aantonen dat een noordelijkere sluiting de mobiliteitsproblemen in Antwerpen niet oplost. Dat studie-materiaal kan StRaten-Generaal en Ademloos niet overtuigen. De actiegroepen menen dat ‘hun’ Meccanotracé nooit een eerlijke kans heeft gekregen.

Even terug naar de volksraadpleging. Daags na de uitslag werd het hele Oosterweeldossier opgedeeld in zeven DAM-werkgroepen (Duurzaam Antwerpen Mobiel) en één ministeriële DAM-werkgroep, die zich over de verschillende facetten van het Masterplan Mobiliteit Antwerpen moesten buigen. Daarna werd het stil. Op 13 december 2009 zei Vlaams minister-president Kris Peeters ( CD&V) op de lokale Antwerpse zender ATV dat die stilte bedrieglijk is, ‘want er wordt hard gewerkt. Er is bijna elke dag een werkgroep die samenkomt’. De actiegroepen betwijfelden dat en wilden de verslagen van de werkgroepen zien. Na een intensieve mailcampagne plaatste de regering halfweg april de verslagen van de DAM-werkgroepen online. Dat er werkgroepen dagelijks samenkomen, blijkt daaruit allerminst. Volgens de verslagen vergaderde Werkgroep 4 (Vergunningen) tussen november en maart twee keer. Van Werkgroep 6 (Communicatie) en Werkgroep 7 (Leefbaarheid) staat maar één verslag online. Werkgroep 5 (Mobiliteitsoplossing), de belangrijkste omdat deze de derde Scheldekruising behandelt, kwam tussen 19 november en 9 maart amper drie keer samen over de grootste infrastructuurwerken ooit in ons land. Mogelijk vergaderden werkgroepen 1 tot en met 3 wel op dagelijkse basis, maar die verslagen worden niet openbaar gemaakt. Tot ongenoegen van de actiegroepen want werkgroep 1 beschrijft de reorganisatie van de BAM (Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel).

Wat in werkgroep 5 gaande was, weten we wel. In het eerste verslag van 19 november staat te lezen dat ‘de burgemeester van Antwerpen verwonderd is over de richting waarin de vergadering uitgaat’. Janssens wil min of meer met een blanco blad beginnen in een zoektocht naar een oplossing voor de mobiliteitsproblemen. Hij wijst op de uitspraak van de Vlaamse regering om ‘geen enkele oplossing uit te sluiten’.

In de werkgroep wordt de keuze echter beperkt tot twee tracés. Enerzijds het verworpen BAM-tracé, anderzijds het plan van het Londense ingenieursbureau Arup/Sum om de Ring te sluiten met een tunnel van Linkeroever naar de A12, weg van het stadscentrum dus. Het voorstel om andere tracés te exploreren, wordt niet onthaald. ‘Out of the box-denken en alle pistes openzetten, zal consequenties hebben op de timing en de huidige relatie met Noriant (het bouwconsortium rond de Lange Wapper, nvdr) antwoordt Raf Suys, voorzitter van de werkgroep en kabinetschef van Kris Peeters, volgens het verslag.

‘De uitslag van de volksraadpleging wordt compleet genegeerd’, reageren de actiegroepen onthutst. ‘De stem van Antwerpen is ondergeschikt aan de tijdspanne van de bouw en de belangen van Noriant. Vanaf de eerste vergadering grijpt men al meteen terug naar het BAM-tracé.’

Op 1 maart kwam Werkgroep 5 een tweede keer samen. Eddy Peetermans van het Vlaams Verkeerscentrum toonde met een verkeersmodel aan dat het BAM-tracé beter scoort dan het Arup/Sum-tracé. Hoewel het niet omschreven was in de opdracht heeft Peetermans ook al een ‘eerste, voorlopige analyse’ uitgevoerd op het Meccanotracé van Forum 2020. Peetermans waardeerde na die eerste analyse het Meccanotracé minder dan het BAM-tracé. Peetermans wist op dat moment nog niet dat de BAM Meccano al had gekelderd op basis van een korte voorstelling van het tracé.

Op 22 februari belandde op het kabinet van Peeters namelijk een memorandum van Forum 2020 waarin het Meccano kort voorstelt. Diezelfde dag bestelde minister-president Peeters een evaluatienota van het Meccanotracé. Al op 24 februari ligt op het kabinet van Peeters een nota klaar die brandhout maakt van Meccano. De nota is van de hand van BAM-ingenieur Patrick Debaere. Amper één dag had Debaere dus nodig om op basis van een korte voorstelling het hele alternatief onderuit te halen.

‘Die nota wemelt van de fouten’, reageert Claeys. ‘Kan ook niet anders, want Debaere had nog lang niet alle info. Forum 2020 heeft het tracé namelijk pas op 24 februari wereldkundig gemaakt. Diezelfde dag lag het negatieve rapport ’s ochtends al klaar op het bureau van Peeters. Ondertussen legt Debaere het tracé wel foutief op de kaart, waardoor het lijkt alsof er onteigeningen zullen volgen. Klopt niets van, maar the damage was done en de regering schreef Meccano af. Opnieuw is het de BAM die een alternatief voorstel afbreekt op basis van halfslachtige studies. Wat wil je? BAM is hier rechter en partij. Ten koste van hun eigen project moeten zij een ander voorstel beoordelen. Hetzelfde gebeurde met het Arup/Sum-tracé en de Horvathstudie. Het was de BAM die deze alternatieve tunnelvoorstellen mocht bestuderen. Waarom schakelt de regering geen onafhankelijk bureau in?’

Het kabinet van Peeters kaatst de vraag terug: ‘Waarom zou de overheid een studiebureau moeten aanstellen en betalen om een studie gemaakt door actievoerders te laten evalueren als ze over deskundige ambtenaren beschikt?’

Kamerleden Jan Penris (Vlaams Belang) en Dirk Peeters (Groen!) waren eveneens verbaasd over de snelle beoordeling door de BAM. Op 20 mei voelden zij Hilde Crevits (CD&V), bevoegd als minister van Openbare Werken, hierover aan de tand in het Vlaams Parlement. ‘Het is het Vlaams Verkeerscentrum en niet de BAM die tot de conclusie is gekomen dat het Meccanotracé van het Forum 2020 geen oplossing is’, antwoordde Crevits op de interpellaties van Penris en Peeters.

Verderop in haar antwoord, verwees Crevits voor de verslagen en presentaties naar www.vlaanderen.be/Dam. Inderdaad, onder het document studieresultaten staat helemaal onderaan de titel Autonoom vermogen Meccanotracé versus BAM en Arup/Sum. Het gaat om welgeteld 7 pagina’s, waarvan één grafiek en vijf kaarten zonder een legende. De pagina tekst telt vier zinnen. Is dit povere document de ‘eerste, voorlopige analyse’ uit het verslag van DAM-werkgroep 5 of de fameuze studie op basis waarvan het Vlaams Verkeerscentrum Meccano verwerpt?

‘Meccano moet worden opgesplitst in twee zaken, het tracé en het plan’, reageert Eddy Peetermans van het Vlaams Verkeerscentrum. ‘Het tracé hebben wij bestudeerd volgens de randvoorwaarden die de Vlaamse regering stelt, zoals een klassiek tolhefsysteem, geen vrachtverkeer in de Kennedytunnel en een Stedelijke Ringweg (verbreding van de Ring, komt later in dit stuk aan bod, nvdr). Het Meccano-tracé scoort dan slechter dan het BAM-tracé. Maar daarnaast is er het Meccano-plan dat andere randvoorwaarden stelt. Het Meccanoplan laat wel vrachtverkeer toe in de Kennedytunnel, voorziet niet in een stedelijke ringweg en kiest voor een futuristisch concept van tolheffing waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen doorgaand en lokaal verkeer. Daardoor krijg je een erg ingewikkeld tolsysteem dat moeilijk betaalbaar en handhaafbaar wordt. Inwoners van Antwerpen worden bovendien bevoordeeld en dat laat Europa niet toe. Volgens ons is dit op korte termijn dus geen realistisch plan, maar we hebben het weliswaar nooit onderzocht.’

Anders gezegd, het Meccanotracé is nooit onderzocht volgens zijn traject-eigen voorwaarden. De regering gelooft namelijk dat de Meccanovoorwaarden van Antwerpen een tolstad zullen maken.

‘Dan is Meccano gewoon nooit onderzocht, want plan en tracé kun je zomaar niet van elkaar loskoppelen’, stelt Claeys. ‘Wij beoordelen het BAM-tracé toch ook niet volgens onze randvoorwaarden? Bovendien kloppen de argumenten van het Vlaams Verkeerscentrum niet. Wij zijn met ons tracé en tolhefsysteem zelf naar het directoraat-generaal Energie en Vervoer in Europa gestapt. Dat ziet geen enkel probleem bij onze dynamische tolheffing. Het is integendeel de Vlaamse regering die door Europa op de vingers wordt getikt voor haar financiële constructie. Herhaaldelijk hebben wij de documenten die zogezegd ons plan zouden verbieden bij de Europese Commissie opgevraagd. We krijgen ze niet omdat ze niet bestaan. Europa heeft geen probleem met Meccano.’

‘In Brussel is er snel en oppervlakkig geoordeeld over ons tracé’, vindt ook Christian Leysen, topondernemer van Forum 2020. ‘We gaan verder met ons werk en komen binnenkort met onze eindconclusies.’

Leysen baseert zijn uitspraken op de gang van zaken nadat Forum 2020 het tracé op 24 februari had voorgesteld. Organisaties als Voka (Kamer van Koophandel) en Febetra (Federatie van Belgische Transporteurs) en heel wat burgemeesters uit de rand van Antwerpen waren nieuwsgierig naar het alternatieve tracé. Forum 2020 ging telkens in op hun uitnodigingen voor een voorstelling en gaf op 4 maart op eigen initiatief ook een powerpointpresentatie in het Vlaams Parlement. Geen enkele minister of iemand van de ministeriële DAM-werkgroep was present.

Op 25 maart gaven Stef Proost en Saskia van der Loo van de K.U.L (Katholieke Universiteit Leuven) in het Vlaams Parlement een voostelling van hun studie Waarom de Oosterweelverbinding een economisch onrendabel project is . Opnieuw geen enkele minister in de zaal.

Op 19 maart probeerde Forum 2020 het nog eens en bezorgde het de regering een uitgewerkt plan van het Meccanotracé met ook een financieel hoofdstuk. Meer dan waarschijnlijk stond het tracé toen al bij het huisvuil. De Vlaamse regering maakt zich overigens sterk dat het Meccanotracé, of beter gezegd een soortgelijke noordelijkere sluiting van de Ring, al bij de aanvang van het dossier voldoende aandacht heeft gekregen. ‘Ruim tien jaar lang heeft het departement van Openbare Werken hier mee over nagedacht’, klinkt het. ‘Telkens was de conclusie dat een sluiting buiten de stad niet werkt.’

De jarenlange studies geven dit echter niet weer. De Startnota voor de haalbaarheidsstudie voor het sluiten van de kleine ring R1 uit 1997 gaat meteen uit van een ringsluiting in de stad. Ook in de volgende ruwweg 400 pagina’s die het Oosterweeldossier telt, is nooit sprake van een noordelijkere sluiting van de Ring. Van het begin af aan werden zes varianten voor een Oosterweelverbinding met knooppunt aan het Sportpaleis onderzocht. Uiteindelijk haalde een zevende variant het, het huidige BAM-tracé. Van een denkspoor dat een sluiting buiten de stad uitspit, is nergens iets te bespeuren in de stapel documenten die jaren studie weergeven.

Dirk Peeters en Jan Penris waren dan ook allerminst gediend van het antwoord van minister Crevits. ‘Crevits weigert een onafhankelijk onderzoek van Meccano’, concludeerde het politieke duo dat reageerde met een motie. Daarin eisen ze een onafhankelijk onderzoek van Meccano in al zijn facetten en de plannen van de Lange Wapper-light. Dat zo’n lightversie bestaat, liet burgemeester Janssens zich ontvallen in de Antwerpse gemeenteraad. Alleen weet geen modale Antwerpenaar hoe dat ding eruitziet. Het kabinet-Peeters verwijst naar www.vlaanderen.be/DAM voor de plannen. De site toont inderdaad een viaduct, maar de schetsen dragen als datum 14 februari 2009. Acht maanden voor de volksraadpleging dus, toen van een afgeslankt viaduct nog geen sprake was. De documenten die handelen over de omgeving Schijnpoort (waar het viaduct komt) brengen evenmin de Lange Wapper-light in beeld.

De nieuwsgierigheid naar de light-brug tast echter het geloof in de tunnels niet aan. Janssens gaf al te verstaan dat het hem ten zeerste zou verbazen als tunnels onmogelijk zouden zijn. ‘Er loopt een tunnel onder de stad voor de TGV, dan moet dit ook kunnen’, klonk de burgemeester na het dubbelbesluit van 30 maart. Ook StRaten-Generaal en Ademloos zijn ervan overtuigd dat tunnels haalbaar zijn als de studie onafhankelijk wordt uitgevoerd. ‘Als, want wie bestudeert die tunnels? Inderdaad, de BAM’, aldus Claeys. ‘Zeven jaar lang heeft de BAM geroepen dat tunnels onmogelijk zijn. Arup/Sum en Horvath kwamen destijds met tunnels en de BAM heeft hun tracés ook afgekeurd. In de aanloop naar het referendum hebben ze bovendien met belastinggeld een campagne op poten gezet om Antwerpen ervan te overtuigen dat de Lange Wapper de enige oplossing is. En net deze mensen moeten nu de tunnels gaan bestuderen. Dat is toch niet serieus? Na de volksraadpleging werd ons beloofd dat de BAM zou worden ontmanteld. En wat zien we? Hun betrokkenheid is groter dan ooit.’

Janssens maakt zich minder zorgen over de rol van de BAM in de tunnelstudie. ‘De ideale gelegenheid voor de BAM om hun geloofwaardigheid terug te winnen in Antwerpen’, reageert de burgemeester. StRaten-Generaal is allerminst gesust. Niet enkel de afwezige plannen van de light-brug, maar vooral het uitzicht van de toekomstige Ring schudt de actiegroepen opnieuw wakker.

Een van de randvoorwaarden die de Vlaamse regering stelt in het Oosterweeldossier is een stedelijke ringweg. Deze ‘extra’ ringweg rond de stad moet het doorgaand verkeer van het lokaal verkeer scheiden. Mede dankzij die voorwaarde komt het BAM-tracé beter uit de studie dan het Meccanotracé – waarvoor geen aanpassingen aan de huidige Ring nodig zijn. Na lang zeuren van de actiegroepen plaatste de Vlaamse regering op 7 juni het idee voor de stedelijke ringweg online. Het gaat om twee pagina’s, een werkdocument en een gemodelleerde inrichting. ‘Het is nog maar een principeschema’, aldus Peetermans. ‘Op bepaalde knooppunten komen er mogelijk een aantal rijvakken bij.’

Wie de legende bij het plan volgt, telt echter heel wat extra rijvakken over bijna de hele lengte van de Ring. Tussen het Sportpaleis en Borgerhout breidt de Ring uit tot 16 rijstroken. In Borgerhout zelf worden dat er 14, maar vooral Berchem moet heel wat beton slikken met een ringweg tot 17 rijvakken. Ter vergelijking: vandaag telt de Ring tien rijstroken. Volgens de actiegroepen is deze telling nog een onderschatting omdat pechstroken en op- en afritten hierbij niet zijn opgenomen. Het meest opvallende bouwwerk op het plan is echter een nieuw viaduct aan het station van Berchem, dat de Singel met de Ring verbindt. Peetermans bevestigt dat het om een viaduct gaat, maar benadrukt ook dat het om een voorlopig ontwerp gaat.

‘Dit is niet te geloven’, reageert Claeys. ‘Deze plannen voor de Ring zijn nog erger voor de leefbaarheid van Antwerpen dan wij hadden gevreesd. De op- en afritten van die brug worden bovendien midden in woonwijken neergepoot. Niemand in Berchem is daarvan op de hoogte. De BAM en de Vlaamse regering hebben duidelijk niets geleerd van het referendum. Opnieuw zien we hetzelfde mechanisme als bij de Lange Wapper. Alles wordt in achterkamertjes bekokstoofd en de communicatie is nihil. Als wij onze mond opentrekken, zijn we leugenaars. Net als destijds bij de Lange Wapper. Toen was het ook allemaal niet waar wat wij zegden, tot de plannen boven water kwamen. Weldra merkt Antwerpen dat de Ring dubbel zo breed wordt en breekt er opnieuw protest uit. Of denkt u dat ze die brug met op- en afritten in een woonwijk zomaar zullen slikken in Berchem? Of dat de mensen van Borgerhout en Deurne zomaar een deel van het Rivierenhof gaan afstaan voor de verbreding van de E313 en de Ring? Nu de verkiezingen voorbij zijn, schieten wij terug in actie. Wij vragen de opschorting van het dubbelbesluit en een onafhankelijk onderzoek van het Meccanotracé.’

(foto: antwerpenR)

Hoelang zal bevoegd minister Crevits nog de Bam-doofpot gedekt houden? Groen! wil duidelijkheid: minister Crevits is het aan alle Antwerpenaren verplicht uitleg te geven over het volledige Bam-dossier en niet langer enkel over details zoals het haar uitkomt.

Zopas raakten plannen bekend voor de concrete uitvoering van de verbreding van de ring rond Antwerpen. Er komt een forse verbreding van de ring met nieuwe op- en afrittencomplexen waardoor er grote bijkomende druk komt op woonwijken in de omgeving van de ring van Borgerhout tot het Kiel. Het gaat om 18 rijstroken, ter hoogte van Berchem misschien zelfs 20. De verbreding van de ring zal ten koste gaan van veel groen langs de ring en het ringfietspad. De druk op woonstraten zal fel toenemen zoals bv. in de Bilmeyerstraat en Groenenhoek te Berchem.

De Vlaamse regering speelt met de voeten van de Antwerpenaar. Ze neemt nu al maanden een loopje genomen met de elementaire regels van openbaarheid en goed bestuur. Hebben ze dan niets geleerd? De Antwerpenaar heeft recht op duidelijkheid. Groen! vraagt dat minister Crevits het volledige Bam-dossier vrijgeeft en niet enkel wat details hier en daar.

Intussen blijven de Vlaamse regering en het Antwerpse stadsbestuur alternatieven straal negeren. Het Meccano-scenario dat het verkeer niet naar de stad toe trekt, wordt niet ernstig genomen. Groen! voorzitter Wouter van Besien, tevens districtsburgemeester Borgerhout: “De vraag of er nu uiteindelijk een Wapperbrug of vier tunnels zullen komen, wordt gebruikt als bliksemafleider voor het echte plan dat de Vlaamse regering in de maag van de Antwerpenaar wil splitsen, namelijk het BAM-tracé dat dwars door woonwijken snijdt en groene ruimtes opvreet in plaats van er te creëren. Ook op het vlak van intelligente stadsplanning en een efficiënter mobiliteitsorganisatie is dit plan een barslecht plan. Waarom willen de Vlaamse regering en het Antwerpse stadsbestuur niet luisteren naar wat de Antwerpenaar wil? De Antwerpenaar wil geen oplossingen uit de 20ste eeuw, maar een plan dat van Antwerpen een echte moderne, bereikbare, open stad maakt.”