Pannenfabriek (grens Turnhout, Oud-Turnhout en Ravels), onderaan camping Baalse Hei (foto: Google Maps)

Vergistingsinstallaties zoals die momenteel bijvoorbeeld aan de Pannenfabriek in Oud-Turnhout gepland zijn, houden voedselverspilling in stand, horen niet thuis in landbouw- of natuurgebied en zorgen voor extra verkeer en vervuiling. Genoeg redenen voor een bezwaarschrift.

Brussel, 25 januari 2012

Aan het college van burgemeester en schepenen
Dorp 31
2360 Oud-Turnhout

Betreft: bezwaar tegen exploitatie van een vergistingsinstallatie en ontpakkingslijn op de site Pannenfabriek (2011-ZO-001836)

Geachte heer burgemeester
Geachte schepenen

De bekendmaking van milieuvergunningsaanvraag klasse 1 ingediend door nv WellAgri, Zondereigen 7, 2387 Baarle-Hertog om op de percelen gelegen, Pannenfabriek, 2360 Oud-Turnhout, kadastraal gekend 1ste afd, sectie C, nr 34 R 4 een vergistingsinstallatie en ontpakkingslijn te exploiteren geniet bij veel mensen en omwonenden een meer dan gewone belangstelling. Volkomen terecht overigens.

Ook ik wil daartegen een gemotiveerd bezwaar indienen gebaseerd op volgende argumenten:

Vooreerst dien ik op een vormfout te wijzen. Als adres van de zetel wordt Pannenfabriek 5 opgegeven wat niet correct is gezien dit adres een privéwoning betreft.

1. Problematiek van de voedselverspilling
Recent wordt er door de Vlaamse regering en door Europa meer dan gewone aandacht besteedt aan de voedselverspilling. Minister-president Kris Peeters maakt er ook melding van in zijn recente beleidsbrief. De voedselverspilling is niet alleen ethisch niet te verantwoorden. Deze verspilling moeten we ook dringend een halt toeroepen op basis van ecologische en economische overwegingen.

Installaties als diegene die nu voorgesteld wordt op de site ‘Pannenfabriek’ kunnen niet alleen de voedseloverschotten verwerken en vernietigen. Ze houden ze ook in stand omdat ze net deze stroom van overschotten nodig hebben om hun installatie draaiende te houden, om er energie uit te putten. Voedseloverschotten dienen in samenspraak met de distributiesector voorkomen te worden door ze af te prijzen bij het naderen van hun vervaldatum, door ze ter beschikking te stellen van de voedselbanken en door bvb. de (vorm)voorwaarden van de voedselveilingen minder streng te maken.

2. Ruimtelijke ordening

De site is ongetwijfeld een ‘black point’ gezien de stortactiviteiten die er in het verre en recente verleden constant hebben plaats gevonden.
De locatie is nochtans ook omgeven door natuur- , recreatie- en landbouwgebied. Daarbij komt ook nog dat het gebied is gelegen nabij het ecologisch waardevolle natuurgebied Turnhouts Vennengebied en is onderworpen aan de Europese vogel- en habitatrichtlijnen.

De gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen van Turnhout, Oud-Turnhout en de visie van de provincie Antwerpen voorzien in een verdere afbouw van de industriële activiteit in dit gebied. Turnhout en Oud-Turnhout moeten volgens het structuurplan in overleg een nieuwe (groene) visie voor de site opmaken. Iets wat tot nu toe nog niet gebeurde. De provincie zou met het afleveren van een vergunning volledig ingaan tegen haar eigen toekomstvisie voor het kanaal Dessel-Schoten die ze door IOK hebben laten opmaken en die een onderdeel uitmaakt van het provinciaal structuurplan.

Door het vergunnen van de installatie op deze plek, tegen de structuurplannen in, lijden de direct omwonenden een ernstig waardeverlies van hun woning en eigendom, hetgeen aanleiding kan geven tot gerechtelijke procedures.

Het gewestplan in het dossier maakt geen melding van het onlangs goedgekeurde RUP ‘Klei van de Kempen’ wat toch van belang is voor de site en zijn ruime omgeving.

3. Mobiliteit

Het afval en de grondstoffen voor de vergisting worden aan- en weggevoerd langs de Vaartstaat in Ravels. Een kleine straat gelegen in een rustig woongebied, in een nu nog rustige en landelijke omgeving. Deze weg is absoluut niet geschikt om dagelijks tientallen vrachtwagens door te laten. Niet alleen deze straat maar de ganse woonwijk in de buurt van het kanaal zal ernstig hinder ondervinden van deze transporten.

Bij deze dan ook een oproep aan het gemeentebestuur van Ravels om door bijkomende verkeersreglementering in te grijpen opdat het zwaar verkeer geweerd zou kunnen worden in de Vaartstraat en omgeving.

4. Milieuredenen
Zelfs als deze installatie binnen de Vlarem normen opereert veroorzaakt ze nog ernstige hinder voor de omwonenden. Hinder op het vlak van geluid, geur en depositie zijn immers niet helemaal te voorkomen.
De schouw verhogen tot 25 meter verspreidt alleen maar de uitstoot, voorkomt hem niet.

Nog ernstiger is het gesteld met de lozing in de bovenloop van de AA. Op het grondgebied van Oud-Turnhout heeft de AA nog een behoorlijke waterkwaliteit. De verklaringen in het dossier ten spijt zal het spoelwater van de vrachtwagens de AA reeds in zijn bovenloop ernstig vervuilen gezien het kleine debiet de rivier daar heeft waardoor er weinig verdunning in het water kan optreden.

De opslag van grote hoeveelheden zwavel- en salpeterzuur aan de oevers van de rivier is om problemen vragen. In het recente verleden is bij een brand op een soortgelijke installatie in Merksplas van dezelfde aanvrager het zwavelzuur weggelekt in het oppervlaktewater met enorme milieuschade als gevolg.

In het aanvraagdossier wordt vermeld dat deze installatie niet MER-plichtig zou zijn. Mij is niet duidelijk waarom deze installatie niet MER-plichtig zou zijn want ze is wel gelegen in een SBZ-zone en dus onderhevig aan een passende beoordeling.

5. Zitting van de provinciale milieuvergunningscommissie
Gezien de betrokken gemeentebesturen Ravels, Turnhout en Oud-Turnhout namens hun bevolking de bezwaren kunnen verdedigen wil ik de colleges van burgemeester en schepenen aanbevelen om de bezwaren toe te lichten op de zitting van de provinciale milieuvergunningscommissie om de vergunning verlenende Bestendige Deputatie ervan te overtuigen dat deze installatie daar niet mag komen!

In de hoop dat u deze argumentatie tot de uwe kan maken en een negatief advies aflevert verblijf ik verder met de meeste hoogachting.

Dirk Peeters

(foto: Dirkk.nl, CC:by-sa-nc)

Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (RSV) voorziet in zijn ruimteboekhouding 750.000 ha voor de landbouw. Een ruimtevraag die terecht is maar die in het verstedelijkte Vlaanderen steeds meer onder druk komt te staan omdat veel van onze bestemmingen pas kunnen gerealiseerd worden ten koste van landbouwgebieden. In antwoord op de schriftelijke vraag die ik daarover aan minister Muyters stelde, antwoordde hij dat de voorbije jaren in Limburg alleen al 350 ha landbouwgrond omgezet werd in industrie- en woongebied. Radio 2 Limburg interviewde me daarover kort.

(foto: Aleutia - CC:by-sa-nc)

Groen is zeer verrast over de Vlaamse steun voor een versoepeling van het verbod op diermeel in veevoeder. Vlaanderen steunt hiermee een Europees voorstel. Nochtans is het draagvlak om dieren andere dieren te laten eten in Vlaanderen zeer klein sinds de voorbije voedselcrises.
De Vlaamse administratie steunt de voorstellen van de Europese Commissie om het verbod op het gebruik van diermeel in diervoeders te versoepelen. In haar TSE-stappenplan[1] 2010-2015 voor de toekomstige aanpak van de veeziekte BSE maakt de Commissie een opening voor het gebruik van diermeel van niet-herkauwers, zoals kippen of varkens, in diervoeders voor andere niet-herkauwers. Dit onder strikte voorwaarden, zoals de ontwikkeling van doeltreffende analysetechnieken. Dierlijk voer geven aan herkauwers, zoals koeien, blijft verboden.
Groen Europarlementslid Bart Staes waarschuwde vroeger al dat een versoepeling een slecht idee is, als er geen sluitend controlesysteem op slachtafval en diervoeders voorhanden is. In feite is dit ook een ethische kwestie: het voeren van dieren aan dieren die normaal gezien geen dieren eten, is omstreden. Sinds de problemen met de gekke koeienziekte en de mensen die overleden aan de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, maar ook sinds de hele dioxinecrisis in België met door PCB’s besmet diervoeder, is voor een dergelijke versoepeling in België of Vlaanderen allicht weinig of geen draagvlak.
“Groot was mijn verbazing toen ik las dat de Vlaamse overheid er onomwonden voor pleit om een versoepeling van het Europees verbod principieel te steunen,” zegt Vlaams parlementslid Dirk Peeters (Groen). Dit valt te lezen in het ‘Actieplan alternatieve eiwitbronnen’ van de administratie landbouw en visserijbeleid. “Men stelt wel de voorwaarde dat de veiligheid kan verzekerd worden. Maar dat is nu juist het probleem: die veiligheid kan momenteel niet gegarandeerd worden. In de huidige omstandigheden blijven we dan ook een versoepeling van het verbod op het gebruik van diermeel afwijzen.”
Het klopt dat diermeel een alternatief is voor soja uit Zuid-Amerika. Maar hier is een principiële aanpak nodig : “Ingevoerde eiwitten, zoals soja, kunnen beter vervangen worden door eiwitrijke gewassen die in Vlaanderen geteeld worden, zoals grassen, klavers en lupinen, dan door diermeel”, zegt Dirk Peeters. “Daarnaast pleiten we voor minder vleesproductie en meer productie van plantaardige voedsel. Dan heb je ook minder diervoeder nodig. We dienen een eigen resolutie in om aan de Vlaamse regering te vragen dat ze een echt duurzaam plan opmaken om minder eiwitten in te voeren uit Zuid-Amerika en de overgang te maken van meer dierlijke naar meer plantaardige eiwitten.”

Pitrin-varkens op landbouwbeurs in Libramont (foto: L. Mahin, CC)

Belgen eten te weinig groenten en fruit. Dat de Boerenbond zo negatief reageert op acties zoals de veggiedag van de Oostvlaamse provinciale scholen is dan ook onbegrijpelijk: ze bewijst de groenteboeren onder haar leden daarmee een slechte dienst.

Voor de gezondheid van onze kinderen is het essentieel dat ze meer groenten en fruit eten. Onderzoek van de VLAM toont aan dat 40 procent van de Belgen op een gemiddelde dag géén groenten eet. Slechts één derde van de Belgen eet dagelijks fruit. Dergelijke slechte eetgewoonten hebben een enorme impact op de volksgezondheid. Amerikaans onderzoek van de Produce for Better Health Foundation (PHB) leerde dat Amerikanen maar 43 procent van de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid fruit eten en 57 procent van de groenten. De impact op de gezondheidszorg wordt door het PHB geraamd op 56 miljard dollar per jaar.

Bovendien eten we veel meer vlees dan eigenlijk nodig is. Wie gezond en evenwichtig wil eten heeft dagelijks slechts 100 gram vlees of vleesvervangers zoals quorn of seitan nodig. De gemiddelde Belg consumeert echter 270 gram vlees per dag, of bijna drie keer te veel.
Het vlees dat we eten is bovendien niet zo onschuldig als het lijkt. De Belgische koe die uiteindelijk als biefstuk op ons bord beland, wordt in de meeste gevallen gevoed met genetisch gemanipuleerde soya uit Zuid-Amerika. Aan de andere kant van de planeet moet natuur wijken voor de soyateelt, terwijl onze boeren voor de voeding van hun veestapel erg afhankelijk worden van buitenlandse producenten. Jaarlijks wordt een gebied van 35.000 vierkante kilometer Amazonewoud (de oppervlakte van België) ontbost voor de veeteelt en sojaproductie.

Een dergelijke vleesconsumptie is op termijn niet houdbaar. “Onze vleesconsumptie zal naar beneden moeten, willen we over vijftig jaar aan de wereldwijde behoefte naar dierlijke eiwitten kunnen voldoen,” zo zei Boerenbond-voorzitter Piet Vanthemsche zelf, een half jaar geleden in De Morgen.

Een initiatief als één veggiedag per week is daarbij alvast een klein stapje in de goeie richting. We moeten minder vlees en meer groenten en fruit eten. Dat is goed voor onszelf én voor de planeet.

Barbara Van Dyck (FLM)

Tijdens het Zomerweekend van Groen! gingen in de workshop ‘GGO’ Barbara Van Dyck (FLM), Steven Desanghere (FLM) en Dries Lesage (UGent) met mekaar in gesprek over zin en onzin van genetisch gemanipuleerde organismen. Bekijk de video’s van de workshop.

Deel 1: Presentatie Barbara Van Dyck (FLM)

“GGO’s zijn een vorm van biopiraterij: het leven zelf wordt er door geprivatiseerd.”
“In wiens belang zijn de onderzoekers momenteel kennis aan het vergaren?”
“Er gaat vooral geld naar onderzoek dat de juiste belangen dient.”

Deel 2: Presentatie van Steven Desanghere (FLM)

“Vanuit de industrie, vanuit het Vlaams Instituut voor Biotechnologie, vanuit de Vlaamse regering wordt heel veel newspeak over GGO’s verspreid. Om niet te zeggen: leugens.”
“De industrie ziet duurzaamheid meestal met de drie p’s: een beetje people, een beetje planet en vooral profit.”
“Laten we duidelijk zijn: het onderzoek in Wetteren is geen wetenschappelijk onderzoek.”

Deel 3: Presentatie van Dries Lesage (UGent)

“De reactie vanuit de Vlaamse regering en de academische wereld was heel agressief, eendimensionaal, op het totalitaire af: ‘GGO’s zijn goed, ze zullen de honger uit de wereld helpen, het is goed voor het milieu en voor de rest hoeft daar niet te veel over gezeverd te worden,’ dat was de teneur. Toen dacht ik: wat is hier aan de hand?”
“Willen we een wereld waarin een tiental grote chemiebedrijven gaat beslissen wat we met zijn allen nog kunnen eten?”

Net voor de vakantie diende ik samen met Hermes Sanctorum een resolutie in om de honingbij beter te ondersteunen en beschermen. Knack brengt er vandaag een stukje over.

Eind augustus zijn de bijenhouders al druk in de weer om hun bijen klaar te maken voor de winter. Dat vereist de nodige zorg want parasieten, insecticiden en de veranderende klimaatomstandigheden maken het voor bijen de laatste jaren steeds moeilijker om te overleven. Daarom diende ik samen met Hermes Sanctorum een voorstel tot resolutie in met maatregelen om de bijen te ondersteunen.

In de tuinbouw nemen bijen gemiddeld 80 procent van de bestuiving voor hun rekening. Het werk dat de Belgische bijen verrichten vertegenwoordigt zo een economische waarde van 343 miljoen euro, of 10 procent van de toegevoegde waarde in de landbouwsector. Momenteel loopt aan de UGent een project waarin Afrikaanse ngo-medewerkers in de imkerij worden ingewijd. De jaaropbrengst van één bijenkolonie komt overeen met het maandloon van een arbeider in een ontwikkelingsland. Daarnaast zijn bijen ook onmisbaar voor de biodiversiteit in het algemeen.

De laatste jaren hebben bijen het echter steeds moeilijker om te overleven. Een bijensterfte van 10 procent wordt als normaal beschouwd. Maar volgens de ‘Monitor Bijensterfte 2010’ overleefde in Vlaanderen 26 procent van de bijen de winter niet. In 19 gemeenten werden zelfs meer dan 50 procent dode bijenvolken geteld. Dit fenomeen, ook de ‘bijenverdwijnziekte’ genoemd, wordt sinds 2003 wereldwijd vastgesteld.

Wetenschappers zien drie grote oorzaken voor die uitzonderlijke sterfte.
• Een eerste is de varroamijt, een parasiet die de bijen verzwakt, zodat ze gevoeliger worden voor ziekten.
• De afnemende biodiversiteit is een tweede factor die tot gevolg heeft dat bijen steeds minder kwaliteitsvol stuifmeel vinden.
• Het toenemende gebruik van insecticiden op basis van neonicotinoïden zoals imidacloprid is een derde oorzaak. Bijen gaan van dergelijke insecticiden niet meteen dood, maar ondermeer hun oriëntatievermogen en hun voedselopname worden er door verstoord. Vier jaar geleden stelde het Milieurapport van de VMM al vast dat voor de periode 1992-2005 “de stijgingen en dalingen [in de bijenpopulatie] overeenkomen met de variaties in de verkoopscijfers van lindaan, chloorpicrine, methylbromide en imidacloprid in die periode.”

Bijen zijn essentieel voor de biodiversiteit en de landbouw: ze verdienen meer ondersteuning dan nu het geval is. In de resolutie die de Groen!-fractie daarom indiende, pleiten we ervoor om meer te investeren in de omkadering van onze imkers. Specifiek opgeleide Mina-werkers moeten zorgen voor een professionalisering en extra ondersteuning van de sector die vooral uit hobby-imkers bestaat. Voor de bestrijding van de varroa-mijt zijn er een aantal milieuvriendelijke biochemische oplossingen, zoals oxaalzuur, die momenteel nog niet officieel gebruikt mogen worden, omdat de producten niet erkend zijn. Anderzijds vragen we dat ook de landbouw bij-vriendelijker wordt. Zo moet het gebruik van neonicotinoïden verboden worden en willen we landbouwers stimuleren om af te stappen van monoculturen. Hectares aan akkers vol mais, dat is voor een bij het equivalent van een woestijn, daar kan ze nauwelijks wat bruikbaar stuifmeel afhalen.

Bijensterfte in Vlaanderen (bron: Informatiecentrum Bijenteelt)

Dirk Draulans beschrijft in Knack deze week hoe de EHEC-bacterie zich zou kunnen verspreiden. Daar zou het beregenen van akkers met vervuild beekwater, waar ik eerder deze maand een vraag over indiende in het Vlaams Parlement mee verantwoordelijk voor kunnen zijn.

“De biologische landbouw kwam vanaf het begin in het vizier, omdat men ervan uitging dat de besmetting via dierlijke mest op groenten zou zijn terechtgekomen. [...]
Maar wetenschappers geven dat verhaal nu een andere wending. Gedetailleerd genetisch onderzoek van bacteriën die uit patiënten zijn geïsoleerd, wijst uit dat ze een menselijke creatie zijn, niet in de betekenis van duistere complotteurs die een biologisch wapen maken om de samenleving te ontwrichten, wel van een natuurlijk proces. [...]
De entero-aggregatieve coli wordt beschouwd als een typisch menselijke bacterie. De groenten die geleid hebben tot haar verspreiding, moeten in contact zijn geweest met besmette menselijke uitwerpselen – een fractie kan volstaan voor besmetting. De groentescheuten zouden in deze context dus niet meer dan een vehikel voor verspreiding tussen mensen zijn geweest.”

Knack over beregenen van akkers met vervuild water en het verband met de EHEC-bacterie (klik om te vergroten)

Het Radio 1-programma ‘Nieuwe Feiten’ interviewde me over de problematiek van het beregenen van akkers met vervuild beekwater.

Beregenen van akkers (foto: Dirkk.nl, CC:by-sa-nc)

De droogte van de voorbije weken dwong vele boeren om hun akkers kunstmatig te beregenen. Daarvoor wordt vaak gebruik gemaakt van oppervlaktewater uit beken en grachten. De volksgezondheid loopt echter gevaar als ook beken waarin vervuild rioolwater geloosd wordt, aangesproken worden om akkers te beregenen.

Onze land- en tuinbouw gaat door een moeilijke periode. Niet alleen zorgde de EHEC-hysterie voor een dalend consumentvertrouwen, de aanhoudende droogte bezorgde de akkerbouw nog extra problemen. Op tal van plaatsen ziet men vandaag sproei-installaties de akkers beregenen. Ook met water afkomstig uit natuurlijke waterlopen.

Er is geen probleem met het gebruiken van oppervlaktewater voor landbouwdoeleinden natuurlijk. Zolang dit oppervlaktewater maar proper is en op zijn beurt geen bedreiging vormt voor de volksgezondheid. Artikel 644 van het burgerlijk wetboek bepaalt dat men water mag oppompen uit beken die grenzen aan het perceel waarvoor men het water wil gebruiken.

Deze methode is niet zonder gevaar. Een concreet voorbeeld uit Torhout maakt de problematiek en de gevaren voor de volksgezondheid en voedselveiligheid duidelijk. De plaatselijke Makeveldbeek is zwaar vervuild en bevat zelfs ongezuiverd rioolwater. Het gaat hier niet alleen om mest maar ook om vervuild lozingswater afkomstig van huishoudens en bedrijven.

Toch wordt deze beek intensief gebruikt om groenten te beregenen. Vorig jaar werden bloemkolen en dit jaar worden er wortelen en aardappelen (!!) beregend met dit vuile water. In de provincies Antwerpen en Limburg is beregenen met oppervlaktewater van aardappelen zelfs verboden in het kader van de strijd tegen het bruinrot.

Hierover werden door Torhoutse burgers reeds verschillende vragen gesteld aan de gemeentelijke milieudienst en aan de provinciale dienst waterlopen. De antwoorden van die diensten stellen de vraagstellers allesbehalve gerust: “Verontreinigd beekwater, dus ook rioolwater, mag men gebruiken voor beregening. Bij de oogst van de volwassen groenten en voor het aanbieden ervan moet de betrokkene een eigen risicoanalyse (laten) uitvoeren.”

De situatie in Torhout is wellicht geen alleenstaande uitzondering. Eind mei meldden verschillende kranten dat de mogelijke oorzaak van de EHEC-bacterie vervuild sproeiwater zou kunnen zijn. Dit moet ons toch doen nadenken en aanzetten tot extra waakzaamheid.

Groen! vraagt zich af of een aangepaste normering voor het kunstmatig beregenen met oppervlaktewater niet aan de orde is. Dirk Peeters (Groen!): Moeten we ons doen en laten niet herdenken om nieuwe ziekten te voorkomen? In het Vlaams Parlement ga ik hierover binnenkort vragen stellen aan minister-president Kris Peeters. Is hij er van op de hoogte dat in Vlaanderen groenten besproeid worden met ongezuiverd rioolwater? Op basis van welke normering wordt kunstmatig beregenen met oppervlaktewater nu geregeld? Kunnen groenten die besproeid werden met dergelijk vervuild water nog in aanmerking komen voor het Flandria-label? Wie controleert dit en hoe gebeurt de risicoanalyse op groenten bestemd voor menselijke consumptie?

Barbara Van Dyck: ontslagen na de actie in Wetteren

Groen! heeft de actie van zondag 29 mei in Wetteren veroordeeld, maar stelt zich toch grote vragen bij de onverzettelijke houding van de KULeuven. Iedere burger heeft het recht om zijn of haar eigen mening kenbaar te maken, zeker in zijn of haar vrije tijd. Dit geldt uiteraard ook van wetenschappers, van wie een kritische houding net wordt verwacht. Ieder personeelslid moet beoordeeld worden op de taken die tot zijn of haar takenpakket behoren en eventueel op het respecteren van de deontologische code. Dat de KU Leuven meteen de zwaarst mogelijke sanctie hanteert, is er ver over.

Als universiteiten schermen met het belang van vrij onderzoek, moeten ze ook bereid zijn om hierover transparantie te geven. Groen! zal daarom in het Vlaams parlement inzage vragen in de contracten tussen universiteiten en industrie op het vlak van onderzoek naar genetisch gemanipuleerde organismen. Alleen door volledige transparantie kan de burger er zeker van zijn dat het in de beoogde onderzoeken inderdaad gaat om fundamenteel onderzoek.

Omdat vrijheid van meningsuiting cruciaal is, ook voor wetenschappers, ondertekenen ook Groen! mandatarissen de online petitie
Teken zelf de petitie

Drie jaar geleden bracht Arte een indrukwekkende documentaire van Marie-Monique Robin over de manier waarop multinationals als Monsanto werken: het hele verhaal over Roundup en GGO’s. Je kan de complete documentaire online bekijken.

Wikipedia heeft een uitgebreid lemma over Monsanto:

“Een van de producten van Monsanto is de herbicide glyfosaat Roundup . Veel Amerikanen kopen deze ‘weedkiller’ om op hun grasveld te sproeien. Roundup wordt echter ook in de landbouw gebruikt. Het bedrijf ontwikkelde genetisch gemanipuleerde zaden voor gewassen als maïs, katoen, sojaboon en koolzaad die op hun beurt tegen dit middel bestand zijn. Monsanto heeft deze Roundup Ready-zaden uiteraard gepatenteerd en doet er alles aan om zijn patentrechten te beschermen. Boeren mogen de zaden na een oogst niet hergebruiken, maar moeten nieuwe zaden kopen.

Het kan gebeuren dat de Roundup-Ready zaden via de wind of uitwerpselen van vogels op het land van een nietsvermoedende boer terechtgekomen: als Monsanto erachter komt, heeft deze boer een probleem. Monsanto heeft een legertje onderzoekers die erachter proberen te komen of zijn rechten worden geschonden en boerderijen, zaadverkopers en coöperaties bezoeken. Boeren in Amerika noemen deze onderzoekers de ‘zaadpolitie’. Boeren en anderen die de patentrechten zouden schenden, worden voor de rechtbank gesleept. In 2007 waren er 112 zaken, in 27 staten. Ook in Canada vinden dergelijke rechtszaken plaats, zie Monsanto vs Schmeiser.

Uit onderzoeken van de universiteiten van Nebraska en Kansas blijkt, dat genetisch gemanipuleerde soja van Monsanto in vergelijking met conventionele soja minder opbrengt dan verwacht.

Het bedrijf krijgt vanuit natuurbeschermingshoek veel kritiek op haar productmarketing. Door het grootschalig gebruik in Zuid-Amerika van de combinatie van Roundup met resistente gewassen (vooral soja als voer voor de Europese en Amerikaanse varkensmesterijen) ontstaan er grote vlakten zonder enige vorm van ander leven dan enkel de soja. Tevens wordt hierdoor op grote schaal ontbossing veroorzaakt.

Op basis van onderzoek naar de data van Monsanto-testen naar de veiligheid van haar genetisch gemanipuleerde maïs, kwam de Committee of Research and Information on Genetic Engineering van de universiteiten van Caen en Rouen tot de conclusie dat Monsanto-maïs nadelige effecten heeft op de gezondheid. Consumptie van de maïssoorten Mon 810, Mon 863 en NK 603 leidt onder meer tot nadelige gevolgen voor de lever, nieren en het hart. Deze maïssoorten zijn goedgekeurd door de gezondheidsautoriteiten in onder meer Europa en Amerika.”

Bioboerderij 'Goed Ter Heule' in Lauwe

Morgen start de Bioweek. Na de commotie over de ggo-aardappelen in Wetteren een mooi moment om plaats te ruimen voor de getuigenis van bioboer Jelle Jacobs.

Hij teelt de Toluca-aardappel, die via biologische veredeling resistent is tegen de aardappelplaag phytophtora.

Jacobs legt uit hoe hij zonder onkruidbestrijdingsmiddelen of fungiciden te gebruiken toch grotere opbrengsten realiseert dan zijn buurman-boer die dat wel doet.

Jelle Jacobs, bioboer op 'Goed Ter Heule' in Lauwe

Dag iedereen,

Ik ben Jelle Jacobs, bioboer en ik teel onder andere aardappelen.
Naar aanleiding van de recente heisa rond ggo-aardappelen had ik jullie graag een en ander verteld over mijn ervaringen op het veld. Ik wil mijn verhaal uit de praktijk brengen over hoe ik met de bodem, de aardappel en de aardappelplaag (Phytophthora) omga.

Eerst kort wat meer info over de aardappelteelt en zijn plaag. In België wordt ongeveer 65.000 hectare landbouwgrond met aardappelen beteeld. Meer dan de helft van dit areaal wordt beteeld met de variëteit Bintje. Bintje wordt op natuurlijke wijze veredeld waarbij vooral geselecteerd wordt op opbrengst en eigenschappen voor industriële verwerking. Eén groot nadeel: de Bintjes scoren zeer slecht op vlak van plaaggevoeligheid, ze worden met andere woorden zeer snel ziek. Phytophtora is een schimmel die zich eerst op het blad ontwikkeld en in een later stadium doorgroeit naar de knol met rotte aardappelen tot gevolg. Nog anders bekeken zou je kunnen stellen dat de Belgische boeren op grote schaal de aardappelplaag kweken. Om toch de nodige opbrengst te halen moet
een gangbare boer vanaf juni gemiddeld wekelijks sproeien om de ziekteverschijnselen en verdere ontwikkeling van de ziekte onder controle te houden.

“Je zou kunnen stellen dat de Belgische boeren met hun Bintjes op grote schaal de aardappelplaag kweken”

Hoe doe ík dat dan, als biologisch boer? Ik teel Toluca aardappelen (0,5 hectare) die via biologische veredeling resistentie verkregen hebben tegen de aardappelplaag. Mijn Toluca aardappelen worden half april geplant. In het beginstadium bewerk ik de aardappelen twee maal met een wiedeg. Wanneer het loof stevig begint te groeien aard ik de aardappelen in drie fasen aan totdat ze op een aanzienlijke aardappelrug groeien. Deze vijf bewerkingen gebeuren met een machine achter ons tractortje en zorgen er voor dat het aardappelveld onkruidvrij blijft. Dan is het wachten op de oogst. Einde verhaal. Geen onkruidbestrijdingsmiddelen, geen fungiciden (schimmeldodende sproeistoffen) komen er aan te pas.

“Bij mijn bio-aardappelen komen geen onkruidbestrijdingsmiddelen of fungiciden te pas”

Begin september 2010 hebben we de aardappelen uitgereden. Een mooie oogst die zelfs onze gangbare buur-collega de wenkbrouwen deed fronsen. Hij had ongeveer vier hectare Bintje staan. Bintje moet nog langer op het veld blijven staan om zijn hoge opbrengst te halen. Het natte najaar heeft er voor gezorgd dat twee hectare niet kon gerooid worden. Meer dan 100.000kg aardappelen heeft hij nooit geoogst en zorgen nu voor problemen in zijn maïsperceel.

Dit jaar heb ik opnieuw Toluca geplant. De bodem heb ik zoals elk jaar minimaal bewerkt en niét geploegd. In combinatie met runderstalmest en compost stimuleer ik zo het bodemleven, zorg ik voor humusopbouw en verhoog ik de draagkracht en het waterabsorberend vermogen van de grond. In dit droge voorjaar heb ik nog maar weinig aardappelpercelen gezien die dezelfde vitaliteit en groeikracht uitstralen als mijn Toluca-aardappelen.

Ik verzorg de bodem met mest en compost, bewerk haar verstandig en zorg dat er een vitale en weerbare aardappel op groeit.

Mochten de financiële middelen die momenteel naar ggo-onderzoek gaan, geïnvesteerd worden in diepgaand biologisch onderzoek omtrent veredeling, bodemvruchtbaarheid, duurzame bodembewerkingen… dan zouden ggo’s het nieuws niet halen.

Het ontwikkelen van een ggo aardappel is mijns inziens enkel symptoombestrijding om een anonieme, grootschalige landbouw in stand te houden. Een landbouw van monoculturen, te lage prijzen en bodemverwaarlozing die geen respect heeft voor de boeren en hun vakmanschap die al generaties wordt doorgegeven en bijgestuurd.

“Het ontwikkelen van ggo-aardappels is enkel symptoombestrijding om grootschalige landbouw in stand te houden”

We moeten volgens mij streven naar een landbouw die dicht bij de mensen staat en waar alle mensen bij betrokken zijn. Een landbouw met diversiteit aan gewassen, een gezonde, vruchtbare bodem en duurzame ondernemers.

Laten we er samen voor gaan!

Gegroet,

Jelle Jacobs
Bio-boerderij Ter Heule (Lauwe-Menen)

Tijdens de plenaire vergadering van woensdag hield ik een tussenkomst over de manier waarop we met ggo’s moeten omgaan. Willen we een landbouw die de afhankelijkheid van boeren vergroot? Willen we een landbouw die de biodiversiteit bedreigt? Moet er niet dringend meer geld gaan naar onderzoek dat de bio-landbouw ten goede komt?

Hieronder de volledige tekst van mijn tussenkomst:

Voorzitter, collega’s, ik herhaal: Groen! keurt af wat er zondag gebeurd is. Wij hebben daar geen hand in gehad. We hebben vooraf in de commissie unaniem met alle leden de aankondiging van die actie verworpen, omdat een vernieling van het proefveld niet op zijn plaats was.
We verwijten de wetenschappers in dit dossier geen gebrek aan openheid, integendeel. Ze hebben recht op hun onderzoek. Ze hebben dat goed gedaan. Ze hebben ons goed geïnformeerd. Ze zijn het maatschappelijk debat via de media aangegaan. Wat dat betreft, is er voor ons geen probleem. Dat zeg ik voor de duidelijkheid en voor het verslag.

Dit voorstel van resolutie goedkeuren, zoals de collega’s van de meerderheid het nu indienen, is een stap te ver voor ons. In het beschikkende gedeelte, artikel 1, is er sprake van een veralgemening: ‘ggo’s’ in het meervoud, zonder nuancering, zonder specifiëring en zonder randvoorwaarden. Dat zet de deur volledig open en dat willen wij niet.

Daarom dienen we een amendement in. We vragen een breed, open en constructief debat over de toekomst van het ggo, met aandacht voor de afhankelijkheidspositie van boeren ten opzichte van multinationals hier en in het Zuiden, de correcte voorlichting van de consument en het voorzorgsprincipe, om risico’s voor mens, milieu en biodiversiteit te voorkomen. Het ggo-debat gaat veel verder dan dit proefveld met deze aardappelen in Wetteren. Naar aanleiding van dit voorstel van resolutie willen we dat even toelichten.

Willen we evolueren naar een landbouwmodel waarbij de zaden gemaakt worden in een labo, die dan door de boeren bij de multinationals gekocht worden? Nu al hebben tien bedrijven wereldwijd twee derde van de zaadmarkt in handen. Nochtans kan het ook anders, want nu al zijn er door kruising en veredeling aardappelen gekweekt die resistent zijn tegen de gevreesde aardappelschimmel.

Willen we een landbouwmodel waarbij de afhankelijkheid van de boer nog wordt vergroot? Voor de familiale landbouw wordt dit een zeer dure operatie. De grote ggo-giganten zorgen voor een koppelverkoop van zaden en herbicides, met een contractueel verbod op het gebruik van eigen zaaizaad. Dat genetische codes van aardappelen en zaden privé-eigendom worden, is ethisch verwerpelijk en uiterst gevaarlijk voor de landbouwsector zelf.

Collega’s, willen we naar een landbouw waardoor de biodiversiteit nog meer bedreigd wordt dan nu al het geval is? Voor ons landbouwlandschap wordt het een ecologische ramp, want bodem en insectenleven zullen verdwijnen. Ook dit blijkt uit onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek, van de universiteit van Wageningen, ons eigen Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), de K.U.Leuven en het MINBEE-rapport van professor Jacobs in Gent.

Moeten we de ggo-ontwikkeling ook niet zien in relatie met het arme Zuiden, in de strijd tegen de honger? Er wordt ons al te gemakkelijk voorgehouden dat ggo’s de uitweg zijn in de strijd tegen de honger. Nochtans weerleggen de cijfers en internationaal wetenschappelijk onderzoek die stelling. Oogstverbetering en veredeling hebben resultaat opgeleverd. Herbicidenresistentie heeft in Zuid-Amerika de opbrengst van soja met 5 procent doen dalen, collega’s, niet doen toenemen. Voor insectenresistentie is er hetzelfde probleem. Er waren zeer slechte resultaten voor katoen in India.

De ggo-import vergroot ook de afhankelijkheid van de plaatselijke boeren. Ze worden vaak in hun voortbestaan bedreigd, zelfs zo erg dat de kweek van hun eigen zaad verloren gaat, verboden wordt en dat hun gronden worden opgekocht. Om het met de woorden van Monsanto zelf te zeggen: “No food shall be grown that we don’t own.” Dat is duidelijk. De multinationals maken van de honger op de wereld geen prioriteit, van hun eigen kassa wel.

Voorzitter, ik zal afronden. Wetenschappelijk onderzoek en innovatie zijn belangrijk, maar, en dat weten ze zelf dikwijls niet, de wetenschap is niet zo waardevrij en onafhankelijk als ze zelf zou willen. Universiteiten verkopen hun ggo-patent aan, bijvoorbeeld, BASF om het te commercialiseren. Wat men onderzoekt, waarin men geld investeert, dat is vaak een keuze met verstrekkende gevolgen. Ze beperkt tegelijk veel alternatieven. In de biologische landbouw dringt zich ook veel onderzoek op. We voeren het niet uit omdat we ons geld hebben geïnvesteerd in deze ggo-technologie.

Collega’s, we zijn en blijven pleitbezorgers van een breed maatschappelijk debat. Mijnheer Sintobin, dat debat wordt, voor alle duidelijkheid, niet gevoerd in de commissie met een PowerPointpresentatie. Dat debat wordt gevoerd met zowel de landbouw, de consumenten en organisaties als BioForum, die zich aandienen om het debat te voeren. Dat is een taak die de Vlaamse Regering zich moet stellen. Ze moet, net als voor de industrie, een staten-generaal organiseren om dat debat over de toekomst van een duurzame landbouw te voeren.

(foto: Jordan Prestrot, CC:at-nc-nd)

Groen! keurt de vernieling van het ILVO-proefveld in Wetteren niet goed want vernieling werkt maar al te vaak contraproductief. Maar het GGO-debat gaat veel breder dan de vernieling van een proefveld. Het gaat over welk soort landbouw we willen.

Willen we evolueren naar een landbouwmodel waarbij de zaden gemaakt worden in een labo die dan door de boeren bij de multinationals kunnen gekocht worden waardoor hun afhankelijkheid wordt vergroot en waardoor de biodiversiteit bedreigd wordt? Voor de familiale landbouw wordt dit een dure operatie, voor ons landbouwlandschap wordt dit een ecologische ramp want bodem- en insectenleven zullen verdwijnen. Agro-biodiversiteit wordt onmogelijk gemaakt.

We moeten de GGO-ontwikkeling ook zien in relatie met het arme Zuiden. Daar zal de GGO-import de afhankelijkheid van de plaatselijk boeren vergroten en daardoor is hun voortbestaan zelfs bedreigd want de eigen kweek van zaad zal teloor gaan. Zaden kennen immers een grote diversiteit en zijn vaak aangepast aan hun leefomgeving, aan klimatologische omstandigheden. Door kruising en veredeling zijn er ook bij ons reeds biologische aardappelen die resistent zijn tegen de aardappelschimmel.

Wetenschappelijk onderzoek en innovatie zijn belangrijk maar de wetenschap is niet zo waardenvrij en onafhankelijk als ze zelf zou willen. De universiteiten verkopen hun GGO-patent aan BASF om het te commercialiseren. Wat men onderzoekt en waarin men geld investeert zijn vaak ook keuzes met verstrekkende gevolgen. Ze beperken tegelijk veel alternatieven. Ook in de biologische landbouw dringt zich heel wat onderzoek op maar daarvoor zijn dan geen gelden beschikbaar. Een breder maatschappelijk debat dringt zich dus op. Weg van de labo’s, in samenspraak met middenveld en consument.

foto: werktuigendagen (CC: by-nc-sa)

Vandaag kwam eindelijk het nieuwe mestdecreet in het Vlaams parlement. Eindelijk want het mestseizoen loopt al vanaf februari. Waarom Vlaanderen zo lang talmde is niet duidelijk. De extra tijd werd in ieder geval niet gebruikt om een brede inspraakronde te organiseren. Integendeel. De Vlaamse regering legde wel uitgebreid zijn oor te luisteren bij de Boerenbond en ABS, maar de Bond Beter Leefmilieu en Bioforum kregen de teksten pas te zien als ze onderhandeld waren. Ook de adviezen van de Minaraad en de Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij (SALV) werden niet afgewacht. Die twee raden hebben alvast aangedrongen om in de toekomst bij tussentijdse evaluaties meer betrokken te worden.

Het spoedadvies van de Raad van State was beperkt tot juridische aspecten en bovendien negatief. De Raad van State verzet zich tegen de slecht uitgewerkte delegatie die aan de Vlaamse regering wordt gegeven en tegen het feit dat er naast boetes ook administratieve sancties kunnen getroffen worden.

Ook de terugwerkende kracht waarmee de Vlaamse regering dit decreet wil laten werken is problematisch. Zowel de Minaraad als de Raad van State wijzen op de rechtsonzekerheid die daardoor ontstaat. De sector mag en moet tijdig weten waaraan ze zich moet houden. Een goede voorlichting vervangt geen goede Wet. Nu worden land- en tuinbouwers geconfronteerd met heel wat praktische problemen. Hoe gaan ze op korte termijn bijkomend mesttransport en mestverwerking kunnen regelen?

Dit mestdecreet is trouwens vooral een kunstmestdecreet. Het MAP4 zou op een consequente wijze de verbetering van de waterkwaliteit moeten koppelen aan verbetering van de bodemkwaliteit en op die manier ook inspelen op de uitdagingen op het vlak van klimaatswijzigingen. MAP4 zal leiden tot nog meer gebruik van energie- en grondstofverspillende kunstmeststoffen. Bovendien zal MAP4 de noodzakelijke organische stofopbouw in de bodems verder bemoeilijken. Vlaanderen neemt met het nieuwe Mestactieplan, maatregelen die nefast zijn voor de biologische sector.

In de commissie diende Groen! amendementen in die de biolandbouw toekomstgerichte garanties hadden kunnen bieden. De bemestingsnormen voor de biolandbouw op bedrijfsniveau in plaats van op perceelsniveau bepalen was een ernstige vraag van de sector die niet werd ingewilligd. Ook hadden we gepleit voor een speciaal begeleidingsorgaan voor de biolandbouw. Onze amendementen werden ondersteund door zowel SALV, Minaraad als Europa, maar werden door de meerderheid verworpen. Dat verklaart al snel waarom het aandeel van de biolandbouw in Vlaanderen ondermaats blijft.

Dit decreet zal er niet in slagen om het Vlaamse landbouwmodel in een meer duurzame richting te sturen, vreest Dirk Peeters: “Vlaanderen wil nog meer mega-varkensstallen subsidiëren. In 2010 kwamen er in de provincies Antwerpen en West-Vlaanderen de meeste varkens bij. Net in die provincies staat de waterkwaliteit momenteel al zwaar onder druk. Het MAP4 zal de doorsnee landbouwer bovendien ook in de portemonnee raken. Volgens cijfers van de Boerenbond zullen de nieuwe regels voor mestverwerking de sector 24 miljoen euro kosten.
Dit is dweilen met de kraan open.

Het wordt tijd voor een volwaardige ondersteuning van de biolandbouw. Minder varkens, minder overbodige subsidies, minder ongewenste maatschappelijke kosten. De oplossing is te zoeken in ‘less is more’.” Proper water en een gezonde bodem zijn basisrechten voor iedereen.